SHIRALAR (APHIDOIDEA) KOLONIYALARINI NAZORAT QILISHDA AFIDOFAGLARNING ROLI
DOI:
https://doi.org/10.56292/SJFSU/vol31_iss3/a199Kalit so‘zlar:
shiralar, afidofaglar, biologik kurash, mevali bog‘, tabiiy dushmanlar.Annotatsiya
Ushbu maqolada mevali bog‘larda shiralar (Aphidoidea) koloniyalarining ortib ketishini tabiiy ravishda cheklovchi afidofag hasharotlar (xonqizi, oltinko‘z, sirfid pashsha, parazit ariqlar)ning roli o‘rganilgan. Shiralar barglar va novdalardan shira suyuqligini so‘rib, hosil sifati va daraxt rivojiga jiddiy zarar yetkazadi. Mazkur tadqiqotda Farg‘ona vodiysi sharoitida kuzatuvlar o‘tkazilib, afidofaglar tur tarkibi, mavsumiy dinamikasi va samaradorligi tahlil qilingan. Olingan natijalar biologik kurashning mevali bog‘larda kimyoviy pestitsidlarga muqobil yechim sifatida qo‘llash mumkinligi xulosa qilingan.
Adabiyotlar
1. Bashirov O.O. Mevali bog‘larning so‘ruvchi zararkunandalariga qarshi biologik kurash usuli // Ilmiy-amaliy anjuman materiallari. – Samarqand, 2023. 1074-1077 b.
2. G‘aniyev, K. X., & Mirzaliyev, A. M. Some bioecological characteristics of Eriosoma lanigerum Hausm. // Texas Journal of Multidisciplinary Studies, 2022. 7. –P. 78-83.
3. Hayitov, E. I., Daminova, D. B., & Pulatov, Z. A. Энтомофаги злаковых тлей в Узбекистане // Защита и карантин растений. –Киев, 2008. №5. –С. 28-30.
4. Mustafayeva, G.A. Aphelinids, Aphidiids (Hymenoptera: Aphelinidae, Aphidiidae) – parasites of aphids of Azerbaijan // Bulletin of Science and Practice. 2020. 6(10), 48-59. DOI: 10.33619/2414-2948/59/05
5. Powell, W., & Zhi-Li, H. The responses of two aphid parasitoids, Aphidius uzbekistanicus and A. ervi, to host aphids and their food-plants // Physiological Entomology. 1983. 8(4). –P. 439-443.
6. Yunusov, M.M., & Zokirov, I.I. Farg‘ona vodiysining ayrim dendrofil shiralari (Homoptera, Aphidoidea) bioekologiyasi [Fergana Valley dendrophilous aphids bioecology]. Academic Research in Educational Sciences, 2021. 2(6), -P. 1163-1170.
7. Zokirova, G. M., Nabijonova, M. A., & Abduvaxobova, G. G. Olmazor entomokompleksi dominant turlarining bioekologiyasi (Quva hududi olma bog‘lari misolida) [Bioecology of dominant species in apple orchard entomocomplex (example of Kuva district apple orchards)]. Oriental Renaissance: Innovative, Educational, Natural and Social Sciences. 2022. 2(4-2). –P. 1164-1172.
8. Ахмедов М.Х. Дендрофильные тли Западного Тянь-Шаня (фауна, формирование и зоогеографические особенности): Автореф. дис. ...канд. биол. наук. – Баку, 1980. - 26 с.
9. Ахмедов М.Х. Основные направления морфоэкологических приспособлений тлей в системе "паразит-хозяин". ФДУ. Илм. хабар. – 1999. №1-4. 95 – 98-б.
10. Ахмедов М.Х. Тли - афидиды (Homoptera, Aphidinea, Aphididae) аридно-горных зон Средней Азии (экология, фауногенез, таксономия): Дис. ... докт. биол. наук. – Ташкент, 1995. - 202 с.
11. Аҳмедов М.Ҳ., Зокиров И.И., Ўрмонова Д.Э, Тошматова Ш. Шираларда (Homoptera, Aphidinea) “паразит-хўжайин” муносабатларининг шаклланиш хусусиятлари // Биологик хилма-хилликни сақлаш муаммолари: Илмий конференция маърузалари тўплами. 2006. – Тошкент, 2005. 33 – 35-б.
12. Зокиров И.И. Марказий Фаргонанинг сабзавот-полиз экинлари ҳашаротлари фаунаси ва экологияси: Биол.фан. докт. дисс. Автореф. -Тошкент, 2019. - 200 б.
13. Зокиров И.И. Ўзбекистон ляхнина (Homoptera, Lachninae) ширалари (ҳаёт цикли, этологияси, газлар алмашинуви). Биол. фан. номз. ...дисс. –Тошкент, 2009. - 120 б.
14. Кадырбеков Р.Х. Тли (Homoptera, Aphidinea) горных систем юга и востока Казахстана (фауна, экология, распространение, хозяйственное значение).: Автореф. дис. …докт. биол. наук. – Алматы, 2007. - 36 с.
15. Мансурходжаева М.У. Фауна, биология и экологические особенности тлей (Homoptera, Aphidinea) интродуцированных деревьев и кустарников Ташкента. Дис. …канд. биол. наук. –Ташкент, 1999. - 126 с.
16. Тошматова Ш.Р. Оҳангарон воҳаси афидофаунасининг (Homoptera, Aphidinea) трансформацияси: Биол. фан. номз. …дисс. –Тошкент, 2012. - 120 б.
17. Хусанов А.К. Тенгқанотли-хартумли ҳашаротлар (Insecta, Homoptera) нинг “паразит-ҳўжайин” тизимидаги морфо-экологик адаптацияси, озуқа ўсимлигига ихтисосланиши ва коэволюцияси: Биол. фан. докт. (DSc) дисс. –Тошкент, 2020. - 200 б.
18. Хусанов А.К. Шарқий Фарғона ширалари (Homoptera: Aphidinea) фаунаси ва морфо-экологик хусусиятлари: Биол. фан. фалс. докт. (PhD) дисс. –Тошкент, 2017. - 110 б.
19. Юнусов М.М. Тли (Homoptera, Aphidinea) центрального Тянь-Шаня.: Австореф. дис. …канд. биол. наук. –Ташкент, 1996. - 23 с.
Yuklab olishlar
Nashr etilgan
Son
Bo‘lim
Litsenziya
Mualliflik huquqi (c) 2025 Scientific journal of the Fergana State University

Ushbu ish Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 Xalqaro litsenziyasi ostida litsenziyalangan.
Qanday iqtibos keltirish
Xuddi shu muallif (lar) ning eng ko'p o'qilgan maqolalari
- , , COLEOPTERO FAUNA OF GYMNOSPERM PLANTS (PINÓPHYTA) , Scientific journal of the Fergana State University: № 2 (2023): FarDU ilmiy xabarlar jurnali (Aniq va tabiiy fanlar)
- , , NEW INVESTIGATION ON THE FAUNA OF WESTERN FERGANA BUGS (HETEROPTERA: PENTATOMIDAE, MIRIDAE) , Scientific journal of the Fergana State University: № 3 (2023): FarDU ilmiy xabarlari jurnali (Aniq va tabiiy fanlar)
- Shoiraxon Yusupova, Islomjon Zokirov, NO‘XAT AGROTSENOZI ZARARLI ENTOMOFAUNASINING EKOLOGO-FAUNISTIK TAHLILI (Shimoliy Farg‘ona misolida) , Scientific journal of the Fergana State University: № 1 (2023): FarDU ilmiy xabarlar jurnali (Aniq va tabiiy fanlar)
- Mokhidabonu Masodikova , Gulnora Zokirova , Islomjon Zokirov , FIRST RECORDED GEOGRAPHICAL DISTRIBUTION AND BIOLOGY OF EUPROCTIS CHRYSORRHOEA (LEPIDOPTERA: EREBIDAE) IN THE FERGANA VALLEY, UZBEKISTAN , Scientific journal of the Fergana State University: № 2 (2025): FarDU ilmiy xabarlari jurnali (Tabiiy fanlar)
- , , SYSTEMATIC ANALYSIS OF ENTOMOPHAGES OF COCCIDS OF ORCHARDS (ON THE EXAMPLE OF EASTERN FERGANA REGION) , Scientific journal of the Fergana State University: № 4 (2024): FarDU.Ilmiy xabarlar jurnali (Aniq va tabiiy fanlar)
- , , BIOECOLOGY OF THREE-LITE INSECTS IN PEAS AGROBIOCENOSE OF THE NORTHERN FERGANA REGION , Scientific journal of the Fergana State University: № 1 (2024): FarDU.Ilmiy xabarlar jurnali (Aniq va tabiiy fanlar)
- , , SOME INFORMATION ABOUT HELMINTS OF DOMESTIC POULTRY , Scientific journal of the Fergana State University: № 4 (2023): FarDU ilmiy xabarlari jurnali (Aniq va tabiy fanlar)
- , , , FIRST RECORD OF PUGHEAD DEFORMITY IN PRUSSIAN CARP CARASSIUS GIBELIO (BLOCH, 1782) , Scientific journal of the Fergana State University: № 1 (2025): FarDU ilmiy xabarlari jurnali (TABIIY FANLAR)
- , ACCIDENTALLY ENCOUNTERED ADVENTIVES IN PLANT-FIELD AGROBIOCENOSES (USING THE EXAMPLE OF THE CENTRAL FERGANA REGION) , Scientific journal of the Fergana State University: № 5 (2023): FarDU ilmiy xabarlari jurnali (Aniq va tabiiy fanlar)
- , , , , , DEPENDENCE OF MORPHOMETRIC CHARACTERISTICS OF TURNIP MOTH (AGROTIS SEGETUM) LARVAE ON HOST PLANTS , Scientific journal of the Fergana State University: № 1 (2025): FarDU ilmiy xabarlari jurnali (TABIIY FANLAR)