SHIRALAR (APHIDOIDEA) KOLONIYALARINI NAZORAT QILISHDA AFIDOFAGLARNING ROLI
DOI:
https://doi.org/10.56292/SJFSU/vol31_iss3/a199Keywords:
shiralar, afidofaglar, biologik kurash, mevali bog‘, tabiiy dushmanlar.Abstract
Ushbu maqolada mevali bog‘larda shiralar (Aphidoidea) koloniyalarining ortib ketishini tabiiy ravishda cheklovchi afidofag hasharotlar (xonqizi, oltinko‘z, sirfid pashsha, parazit ariqlar)ning roli o‘rganilgan. Shiralar barglar va novdalardan shira suyuqligini so‘rib, hosil sifati va daraxt rivojiga jiddiy zarar yetkazadi. Mazkur tadqiqotda Farg‘ona vodiysi sharoitida kuzatuvlar o‘tkazilib, afidofaglar tur tarkibi, mavsumiy dinamikasi va samaradorligi tahlil qilingan. Olingan natijalar biologik kurashning mevali bog‘larda kimyoviy pestitsidlarga muqobil yechim sifatida qo‘llash mumkinligi xulosa qilingan.
References
1. Bashirov O.O. Mevali bog‘larning so‘ruvchi zararkunandalariga qarshi biologik kurash usuli // Ilmiy-amaliy anjuman materiallari. – Samarqand, 2023. 1074-1077 b.
2. G‘aniyev, K. X., & Mirzaliyev, A. M. Some bioecological characteristics of Eriosoma lanigerum Hausm. // Texas Journal of Multidisciplinary Studies, 2022. 7. –P. 78-83.
3. Hayitov, E. I., Daminova, D. B., & Pulatov, Z. A. Энтомофаги злаковых тлей в Узбекистане // Защита и карантин растений. –Киев, 2008. №5. –С. 28-30.
4. Mustafayeva, G.A. Aphelinids, Aphidiids (Hymenoptera: Aphelinidae, Aphidiidae) – parasites of aphids of Azerbaijan // Bulletin of Science and Practice. 2020. 6(10), 48-59. DOI: 10.33619/2414-2948/59/05
5. Powell, W., & Zhi-Li, H. The responses of two aphid parasitoids, Aphidius uzbekistanicus and A. ervi, to host aphids and their food-plants // Physiological Entomology. 1983. 8(4). –P. 439-443.
6. Yunusov, M.M., & Zokirov, I.I. Farg‘ona vodiysining ayrim dendrofil shiralari (Homoptera, Aphidoidea) bioekologiyasi [Fergana Valley dendrophilous aphids bioecology]. Academic Research in Educational Sciences, 2021. 2(6), -P. 1163-1170.
7. Zokirova, G. M., Nabijonova, M. A., & Abduvaxobova, G. G. Olmazor entomokompleksi dominant turlarining bioekologiyasi (Quva hududi olma bog‘lari misolida) [Bioecology of dominant species in apple orchard entomocomplex (example of Kuva district apple orchards)]. Oriental Renaissance: Innovative, Educational, Natural and Social Sciences. 2022. 2(4-2). –P. 1164-1172.
8. Ахмедов М.Х. Дендрофильные тли Западного Тянь-Шаня (фауна, формирование и зоогеографические особенности): Автореф. дис. ...канд. биол. наук. – Баку, 1980. - 26 с.
9. Ахмедов М.Х. Основные направления морфоэкологических приспособлений тлей в системе "паразит-хозяин". ФДУ. Илм. хабар. – 1999. №1-4. 95 – 98-б.
10. Ахмедов М.Х. Тли - афидиды (Homoptera, Aphidinea, Aphididae) аридно-горных зон Средней Азии (экология, фауногенез, таксономия): Дис. ... докт. биол. наук. – Ташкент, 1995. - 202 с.
11. Аҳмедов М.Ҳ., Зокиров И.И., Ўрмонова Д.Э, Тошматова Ш. Шираларда (Homoptera, Aphidinea) “паразит-хўжайин” муносабатларининг шаклланиш хусусиятлари // Биологик хилма-хилликни сақлаш муаммолари: Илмий конференция маърузалари тўплами. 2006. – Тошкент, 2005. 33 – 35-б.
12. Зокиров И.И. Марказий Фаргонанинг сабзавот-полиз экинлари ҳашаротлари фаунаси ва экологияси: Биол.фан. докт. дисс. Автореф. -Тошкент, 2019. - 200 б.
13. Зокиров И.И. Ўзбекистон ляхнина (Homoptera, Lachninae) ширалари (ҳаёт цикли, этологияси, газлар алмашинуви). Биол. фан. номз. ...дисс. –Тошкент, 2009. - 120 б.
14. Кадырбеков Р.Х. Тли (Homoptera, Aphidinea) горных систем юга и востока Казахстана (фауна, экология, распространение, хозяйственное значение).: Автореф. дис. …докт. биол. наук. – Алматы, 2007. - 36 с.
15. Мансурходжаева М.У. Фауна, биология и экологические особенности тлей (Homoptera, Aphidinea) интродуцированных деревьев и кустарников Ташкента. Дис. …канд. биол. наук. –Ташкент, 1999. - 126 с.
16. Тошматова Ш.Р. Оҳангарон воҳаси афидофаунасининг (Homoptera, Aphidinea) трансформацияси: Биол. фан. номз. …дисс. –Тошкент, 2012. - 120 б.
17. Хусанов А.К. Тенгқанотли-хартумли ҳашаротлар (Insecta, Homoptera) нинг “паразит-ҳўжайин” тизимидаги морфо-экологик адаптацияси, озуқа ўсимлигига ихтисосланиши ва коэволюцияси: Биол. фан. докт. (DSc) дисс. –Тошкент, 2020. - 200 б.
18. Хусанов А.К. Шарқий Фарғона ширалари (Homoptera: Aphidinea) фаунаси ва морфо-экологик хусусиятлари: Биол. фан. фалс. докт. (PhD) дисс. –Тошкент, 2017. - 110 б.
19. Юнусов М.М. Тли (Homoptera, Aphidinea) центрального Тянь-Шаня.: Австореф. дис. …канд. биол. наук. –Ташкент, 1996. - 23 с.
Downloads
Published
Issue
Section
License
Copyright (c) 2025 Scientific journal of the Fergana State University

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
How to Cite
Most read articles by the same author(s)
- , , NEW DATA ON THE DISTRIBUTION AND FOOD SPECTRUM OF LONG-NOSED BEETLES (COLEOPTERA: CURCULIONIDAE) , Scientific journal of the Fergana State University: No. 3 (2024): FarDU.Ilmiy xabarlar jurnali. Ilova to'plam (Aniq va tabiiy fanlar)
- , , EFFECT OF SOIL COMPOSITION ON THE VIABILITY OF TURNIP MOTH (AGROTIS SEGETUM) PUPAE AND THE BUTTERFLY EMERGENCE RATE , Scientific journal of the Fergana State University: No. 1 (2025): FarDU ilmiy xabarlari jurnali (TABIIY FANLAR)
- , , BIOCENOTIC INTERACTIONS AND AGROECOSYSTEM ROLES OF PENTATOMOIDEA (HETEROPTERA) STINK BUGS IN THE WESTERN FERGANA REGION , Scientific journal of the Fergana State University: No. 2 (2025): FarDU ilmiy xabarlari jurnali (Tabiiy fanlar)
- Islomjon Zokirov , Shoirakhon Yusupova , Abutolib Yoqubov , ECOLOGICAL-FAUNISTIC ANALYSIS OF ENTOMOPHAGES IN VEGETABLE CROPS IN CENTRAL FERGANA , Scientific journal of the Fergana State University: No. 1 (2022): Scientific journal of the Fergana State University
- , , THE ROLE OF ARTIFICIAL INTELLIGENCE TECHNOLOGIES IN SCIENTIFIC RESEARCH ACTIVITIES , Scientific journal of the Fergana State University: No. 2 (2025): FarDU.Ilmiy xabarlar jurnali (Aniq fanlar)
- , , MORPHOLOGICAL AND ECOLOGICAL FEATURES OF APHID ACYRTHOSIPHON PISUM (HARRIS, 1776) (using the example of Northern Fergana) , Scientific journal of the Fergana State University: No. 2 (2025): FarDU ilmiy xabarlari jurnali (Tabiiy fanlar)
- Shoiraxon, Mamadjonovna, Halilovich, Ilhomjonovich, NOʻXAT SHIRASI (ACYRTHOSIPHON PISUM) MAVSUMIY POPULYATSIYA DINAMIKASINI GIBRID STOKASTIK DETERMINISTIK MODELLASHTIRISH , Scientific journal of the Fergana State University: No. 4 (2025): FarDU ilmiy xabarlari jurnali (Tabiiy fanlar)
- Raxmonjonovna, Nu’monjon qizi, Ilyosjon qizi, Ilhomjonovich, ENTOMOFAGLARDAGI MORFOLOGIK MOSLANISHLAR HAQIDA (koksidlr entomofaglari misolida) , Scientific journal of the Fergana State University: No. 4 (2025): FarDU ilmiy xabarlari jurnali (Tabiiy fanlar)
- Ilhomjonovich, Uchqunbek o‘g‘li, FARG‘ONA VODIYSI PENTATOMOIDEA (HETEROPTERA) KATTA OILASI FAUNASINING SHAKLLANISH XUSUSIYATLARI , Scientific journal of the Fergana State University: No. 4 (2025): FarDU ilmiy xabarlari jurnali (Tabiiy fanlar)
- Nu’monjon qizi, Ilyosjon qizi, Zokirov Islomjon Ilhomjonovich3, APHELINUS MALI (HALDEMAN) – ERIOSOMA LANIGERUM SHIRASIGA QARSHI SAMARALI BIOLOGIK KURASH VOSITASI SIFATIDA , Scientific journal of the Fergana State University: No. 4 (2025): FarDU ilmiy xabarlari jurnali (Tabiiy fanlar)