NO‘XAT AGROTSENOZI ZARARLI ENTOMOFAUNASINING EKOLOGO-FAUNISTIK TAHLILI (Shimoliy Farg‘ona misolida)
Kalit so‘zlar:
no‘xat, agrotsenoz, zararkunanda, fitofag, polifag, oligofag, entomofauna, dominant.Annotatsiya
Shimoliy Farg‘ona sharoitida no‘xat ekiniga 7 turkum 21 oila 36 avlodga mansub 44 tur hasharotlar zarar keltirishi aniqlandi. Zararli entomofaunada Coleoptera (14 tur, entomofaunadagi turlarning 31,8% ni tashkil etadi), Orthoptera (10 tur – 22,7%), Lepidoptera (8 tur – 18,2 %) turkumlari vakillari umumiy miqdor jihatdan yetakchilik qilsa, Thysanoptera va Diptera turkumlari monotipik xarakterga egaligi bilan ajralib turdi (1 tadan tur – 2,3%). Shuningdek, Homoptera (6 tur – 13,6%) va Hemiptera (4 tur – 9,1%) turkumlari vakillari o‘rtacha ko‘rsatkichni tashkil etadi. Farg‘ona vodiysi faunasida Heliothis peltigera (Denis & Schiffermüller, 1775) va Loxostege sticticalis (Linnaeus, 1761) turlari birinchi marta aniqlandi.
Zararli entomofaunada hasharotlar uchrash darajasiga ko‘ra yoppasiga (5 tur – 11,3%) uchrovchi, odatdagi (22 tur – 50%), onda-sonda (9 tur – 20,4%), tasodifiy (8 tur – 18,1%) taqalgan. Hasharotlarning 34 turi polifag va 10 turi oligofaglar bo‘lib, oziqlanish ixtisosligiga ko‘ra ular rizofag, fillofag, golofag, karpofaglik xususiyatini namoyon etadi. Ayrim turlarning oziqlanish ixtisosligi kengdir.
Zararkunandalar orasida Lygus pratensis L., Helicoverpa armigera Hbn, Agrotis segetum Den.et Schiff, Sitona cylindricollis Fahr., Callosobruchus maculatus Fabr., Liriomyza cicerina Rond. turlari miqdori va zarar kelitirishiga ko‘ra dominantlik qiladi.
Adabiyotlar
Dolia M., Kovalska А. Specific Composition of chickpea pests in the forest-steppe of Ukraine. // (2021), «EUREKA: Life Sciences». № 1. – P. 3-8.
Hardie D., Baker G., Marshall D. 1995. Field screening of Pisum accessions to evaluate their susceptibility to the pea weevil (Coleoptera:Bruchidae). – Ephytica. 84, 155-161 (1995).
Zokirov I. I., Azimov D. A. The Fauna of Insects of Vegetables and Melons of Central Fergana, Especially Its Distribution and Ecology //International Journal of Science and Research (IJSR). – 2019. – Т. 8. – №. 8. – С. 930-937.
Zokirov I. I., Yusupova Sh. Kh. (2021). Food spectrum of the beet armyworm (Spodoptera exigua (Hübner, 1808)) (Lepidoptera, Noctuidae) in rainfed agriculture of the Ferghana valley //European Journal of Humanities and Educational Advancements. – Т. 2. – №. 7. – С. 36- 40.
Zokirov I.I. Markaziy Farg'onaning sabzavot-poliz ekinlari hasharotlari faunasi va ekologiyasi: Biol. fan. dokt. (DSc) ...diss. avtoref. – Toshkent, 2019. – 59 b. [Fauna and ecology of vegetable and fruit crops insects of Central Fergana].
Zokirov I.I., Yusupova Sh. X. G‘o‘za tunlami (Helicoverpa armigera Hbn.) ning Namangan sharoitida tarqalishi va ozuqa o‘simliklar bilan trofik aloqalari // Academic Research in Educational Sciences (ARES) -2021. – V 2, Issue 7, No.7. – PP. 118- 124. [The spread of cotton tundra (Helicoverpa armigera Hbn.) in Namangan conditions and trophic relationships with food plants].
Бей-Биенко Г.Я. Определитель насекомых европейской части СССР. Том И Низшие, древнекрылые с неполным превращением. М., Л.: Наука, 1964. – С. 205-846; Том II. Жестокрылые и веерокрылые. М., Л.: Наука, 1965. – С. 356- 621; Том В. Двукрылые, блохи. М., Л.: Наука, 1969. – С. 80- 421. [Key to insects of the European part of the USSR. Volume I Inferior, ancient-winged with incomplete metamorphosis].
Норқулов А.Н. Жиззах вилоятининг лалми шароитида нўхат биогеоценозидаги зараркунандалар сонини бошқариш усуллари: Қишлоқ хўжалик фан. фалсафа докт. (PhD)... дисс. автореф. – Тошкент, 2020. – 38 б. [Methods of controlling the number of pests in pea biogeocenosis in dry conditions of Jizzakh region].
Палий П.Ф. Методика фенологических и фаунистических исследований насекомых. – Фрунзе, 1966. – 154 с. [Methodology of phenological and faunistic studies].
Полевщикова В.Н., Сорокина В.Н. Вредители и болезни кормовых и зернобобовых культур. – Т.: «ФАН», 1967. – С. 85-100. [Pests and diseases of fodder and leguminous crops.].
Фастулати К.К. Полевое изучение наземных беспозвоночных. Изд. 2ое. – Москва: “Высшая школа”, 1971. – 424 с. [Field study of terrestrial invertebrates].
Хамраев А.Ш. Совки – вредители нута и меры борьбы с ними в условиях юго-запада Узбекистана: Автореф. дисс. на соиск. учен. степени канд. с/хоз. наук. – Ташкент, 1967. – 22 с. [Moth – pests of chickpeas and measures to combat them in the conditions of the south-west of Uzbekistan].
Холлиев А.Т. Дуккакли дон экинлари (нўхат, мош, ловия) зараркунандаларига қарши кураш усулларини ишлаб чиқиш: Қишлоқ хўжалик фан. фалсафа докт. (PhD) дисс. автореф. – Тошкент, 2018. – 43 б. [Development of methods of pest control of legumes (peas, mung beans, beans)].
Юсупова Ш.Х. Кузги тунлам (Agrotis segetum Denis & Schiffermuller, 1775) нинг биологияси ва экологиясига оид айрим маълумотлар // Наманган Давлат университети илмий ахборотномаси. Наманган, 2022. – №12. – Б.108- 112. [Some information on the biology and ecology of turnip moth (Agrotis segetum Denis & Schiffermuller, 1775)]
Юсупова Ш.Х., Зокиров И.И. Наманган вилояти шароитида циркумфлекс тунлами (Syngrapha circumflexa L.) нинг биологик хусусиятлари // Наманган Давлат университети илмий ахборотномаси. – Наманган, 2020. - №12. – Б. 153-158. [Biological characteristics of the circumflex moth (Syngrapha circumflexa L.) in the conditions of Namangan region].
Юсупова Ш.Х., Зокиров И.И. Тангачақанотлилар (Lepidoptera) – нўхатнинг асосий зараркунандалари // XXI асрда биологиянинг ривожланиш истиқболлари ва уларда инновацияларнинг аҳамияти: Республика илмий анжумани материаллари. – Жиззах, 2021. 15 апрель. – Б. 11-13. [Lepidoptera are the main pests of peas].
Yuklab olishlar
Nashr etilgan
Son
Bo‘lim
Litsenziya
Mualliflik huquqi (c) 2023 Fergana state university

Ushbu ish Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 Xalqaro litsenziyasi ostida litsenziyalangan.
Qanday iqtibos keltirish
Xuddi shu muallif (lar) ning eng ko'p o'qilgan maqolalari
- , , COLEOPTERO FAUNA OF GYMNOSPERM PLANTS (PINÓPHYTA) , Scientific journal of the Fergana State University: № 2 (2023): FarDU ilmiy xabarlar jurnali (Aniq va tabiiy fanlar)
- , , NEW INVESTIGATION ON THE FAUNA OF WESTERN FERGANA BUGS (HETEROPTERA: PENTATOMIDAE, MIRIDAE) , Scientific journal of the Fergana State University: № 3 (2023): FarDU ilmiy xabarlari jurnali (Aniq va tabiiy fanlar)
- Mokhidabonu Masodikova , Gulnora Zokirova , Islomjon Zokirov , FIRST RECORDED GEOGRAPHICAL DISTRIBUTION AND BIOLOGY OF EUPROCTIS CHRYSORRHOEA (LEPIDOPTERA: EREBIDAE) IN THE FERGANA VALLEY, UZBEKISTAN , Scientific journal of the Fergana State University: № 2 (2025): FarDU ilmiy xabarlari jurnali (Tabiiy fanlar)
- , , SYSTEMATIC ANALYSIS OF ENTOMOPHAGES OF COCCIDS OF ORCHARDS (ON THE EXAMPLE OF EASTERN FERGANA REGION) , Scientific journal of the Fergana State University: № 4 (2024): FarDU.Ilmiy xabarlar jurnali (Aniq va tabiiy fanlar)
- , , BIOECOLOGY OF THREE-LITE INSECTS IN PEAS AGROBIOCENOSE OF THE NORTHERN FERGANA REGION , Scientific journal of the Fergana State University: № 1 (2024): FarDU.Ilmiy xabarlar jurnali (Aniq va tabiiy fanlar)
- , , SOME INFORMATION ABOUT HELMINTS OF DOMESTIC POULTRY , Scientific journal of the Fergana State University: № 4 (2023): FarDU ilmiy xabarlari jurnali (Aniq va tabiy fanlar)
- , , , FIRST RECORD OF PUGHEAD DEFORMITY IN PRUSSIAN CARP CARASSIUS GIBELIO (BLOCH, 1782) , Scientific journal of the Fergana State University: № 1 (2025): FarDU ilmiy xabarlari jurnali (TABIIY FANLAR)
- , ACCIDENTALLY ENCOUNTERED ADVENTIVES IN PLANT-FIELD AGROBIOCENOSES (USING THE EXAMPLE OF THE CENTRAL FERGANA REGION) , Scientific journal of the Fergana State University: № 5 (2023): FarDU ilmiy xabarlari jurnali (Aniq va tabiiy fanlar)
- , , , , , DEPENDENCE OF MORPHOMETRIC CHARACTERISTICS OF TURNIP MOTH (AGROTIS SEGETUM) LARVAE ON HOST PLANTS , Scientific journal of the Fergana State University: № 1 (2025): FarDU ilmiy xabarlari jurnali (TABIIY FANLAR)
- , , NEW DATA ON THE DISTRIBUTION AND FOOD SPECTRUM OF LONG-NOSED BEETLES (COLEOPTERA: CURCULIONIDAE) , Scientific journal of the Fergana State University: № 3 (2024): FarDU.Ilmiy xabarlar jurnali. Ilova to'plam (Aniq va tabiiy fanlar)