NUTQ ONTOGENEZINING LINGVISTIK TADQIQI
DOI:
https://doi.org/10.56292/SJFSU/vol31_iss6/a182Kalit so‘zlar:
til, nutq, tilshunoslik, ontogenez, bolalar nutqi, kishilik jamiyati, fikrlash, muloqot.Annotatsiya
Mazkur maqolada nutq ontogenezining lingvistik jihatlarini o‘rganish asosiy maqsad qilib olinadi. Inson nutqining shakllanish jarayoni biologik, psixologik va ijtimoiy omillar bilan uzviy bog‘liq bo‘lib, uni tadqiq etish orqali til va tafakkur o‘rtasidagi munosabat, shuningdek, bolalar nutqining rivojlanish qonuniyatlari aniqlanadi. Maqola doirasida tavsifiy-taqqoshlash, lingvokognitiv va psixolingvistik tahlil metodlaridan foydalaniladi. Shuningdek, bolalar nutqidan olingan kuzatish materiallari asosida amaliy tahlil ham amalga oshiriladi. Ushbu metodlar nutqiy faoliyatning shakllanish bosqichlarini tizimli ravishda ochib berishga xizmat qiladi. O‘tkazilgan tahlillar shuni ko‘rsatdiki, bolalar nutqining ontogenezida fonetik, leksik va grammatik darajalarning izchil shakllanishi kuzatiladi. Lingvistik vositalarning asta-sekin murakkablashuvi bolaning muloqot doirasi kengayishi va kognitiv faoliyati rivojlanishi bilan chambarchas bog‘liqdir. Nutq ontogenezini lingvistik nuqtayi nazardan o‘rganish tilshunoslik uchun muhim nazariy va amaliy ahamiyat kasb etadi. Bu jarayonni tahlil qilish nafaqat til rivojlanish mexanizmlarini ochishga, balki ta’lim jarayonida bolalarning nutqiy malakasini shakllantirish bo‘yicha samarali usullarni ishlab chiqishga imkon beradi.
Adabiyotlar
1. Аристотель. Риторика. Поэтика. – М.: Лабиринт, 2000. – С. 9
2. Выготский Л. С. Мышление и речь. – М.: Лабиринт, 1999. – 352 с.
3. Выгoтcкий Л.C. Пcихoлoгия paзвития чeлoвeкa. – М.: Cмыcл; Экcмo, 2005. – 1136 с.
4. Гвоздев А.Н. Развитие словарного запаса в первый год жизни ребенка. – Саратов: Саратовский Университет, 1990. – С. 17-94.
5. Гвоздев А.Н. Значение изучения детского языка для языковедения, «Родной язык и литература в трудовой школе», 1928, № 3, стр. 44-66; № 4-5, стр. 62-68.
6. Леонтьев А. А., Леонтьев Д. А., Соколова Е. Е. А. Н. Леонтьев: деятельность, сознание, личность. – М., 2005.
7. Нурмонов А. Танланган асарлар. 2-жилд. – Тошкент, 2012. – Б. 200.
8. Пиаже Ж. Речь и мышление ребенка. – Тверь: Римис, 2008. – 448 с.
9. Слобин Д., Грин Дж. Психолингвистика. – М.: Прогресс, 1976. – 350 с.
10. Штерн Вильям: https://ru.wikipedia.org/wiki
11. Цейтлин С.Н. Язык и ребенок. Лингвистика детской речи. – М.: Владос, 2000. – 240 с.
12. Қурбонова М. Ўзбек болалар нутқи лексикасининг социопсихолингвистик тадқиқи: Филол. фан. ном... дис. – Тошкент, 2009. – Б.10.
13. Bowerman Melissa, Levinson Stephen C. 2001. Language Acquisition and Conceptual Development. Cambridge: Cambridge University Press. 2014.
14. Darwin C (1839–1856):Notebook of Observations on the Darwin Children. Darwin Online Retrieved 12 February 2009, retrieved March 12, 2009, from http://darwin-online.org.uk/content/frameset?itemID=CUL
15. Gorgias. "Encomium of Helen." The Norton Anthology of Theory and Criticism. Eds. Vincent B. Leitch, et al. – New York: W.W. Norton & Company, 2001. – P. 30-33.
16. Goziyev E.G. Psixologiya (kasb-hunar kollejlari uchun darslik). – Toshkent: O’qituvchi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, 2008. – B. 46.
17. Kegel G. Sprache und Sprechen des Kindes. – Opladen: Westdeutscher Verlag, 1987. – S.195.
18. Leopold W. Bibliography of Child Language. – Evanston. Illinois, 1952. – 297 р
19. Yasnitsky A. (2018). Vygotsky’s science of Superman: from Utopia to concrete psychology. In Yasnitsky, A. (Ed.). (2018). Questioning Vygotsky’s Legacy: Scientific Psychology or Heroic Cult. London & New York: Routledge.
20. Wagner K.R. Modelle der Sprachanalyse und ihr diagnostischer Wert zur Bestimmung von schichtspezifischem Sprachgebrauch. – Braunschweig: Vieweg, 1971. – S. 172.
21. Wortschatz-Erwerb. Herausgegeben von Klaus R. Wagner. Bern. – Frankfurt-am-Main: Lang, 1987. – S. 341.
22. https://humanjourney.us/the-evolution-of-language-section/thought-and-language/
23. https://www.edge.org/conversation/lera_boroditsky-how-does-our-language-shape-the-way-we-think
24. https://spravochnick.ru/yazykoznanie_i_filologiya/ontolingvistika/
25. https://ru.wikipedia.org/wiki/Баранникова,_Лидия_Ивановна
26. Davlatova Hulkaroy Uktamovna. (2021). Psycholinguistic research of children's speech by scientists. Researchjet Journal of Analisys and Inventions. DOI: https://doi.org/10.17605/osf.io/ud96m Volume 2, Issue 5 May,
27. Davlatova, H. (2022). BOLALARNING AQLI VA NUTQI RIVOJLANISHIDA OILANING TA’SIRI. Scientific journal of the Fergana State University, (1), 51-51.
28. Davlatova Khulkaroy. (2023). The role of psycholinguistics in the study of a foreing languages. international engineering journal for research & development. VOL. 8 NO. 4: VOLUME 8
29. Х.У Давлатова. (2019) The variation of teaching kids to greeting in Uzbekistan and Great Britain. Молодой ученый, (1), 212-213
30. Uktamovna, H. D. (2019). OPPORTUNITIES FOR ENGLISH-SPEAKING VOICES IN THE SPEECH OF CHILDREN OF THE FIRST SCHOOL AGE. PROBLEMS AND SOLUTIONS OF ADVANCED SCIENTIFIC RESEARCH, 1(1), 226-229
31. U. H. Davlatova and D. Rustamova, "The role of psycholinguistics in foreign language education: Language policy in Uzbekistan," Educational Administration: Theory and Practice, vol. 30, no. 6, pp. 3059-3064, 2024. https://doi.org/10.53555/kuey.v30i6.5974
Yuklab olishlar
Nashr etilgan
Son
Bo‘lim
Litsenziya
Mualliflik huquqi (c) 2025 Scientific journal of the Fergana State University

Ushbu ish Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 Xalqaro litsenziyasi ostida litsenziyalangan.
Qanday iqtibos keltirish
Xuddi shu muallif (lar) ning eng ko'p o'qilgan maqolalari
- Davlatova Hulkaroy Uktamovna, TILSHUNOSLIKDA NUTQ ONTOGENEZINING PSIXOLINGVISTIK TADQIQI VA UNING ILMIY-NAZARIY ASOSLARI , Farg'ona davlat universiteti Ilmiy xabarlar jurnali: № 6 (2025): FarDu ilmiy Xabarlar jurnali (FILOLOGIYA)