TOJIK-FORS ADABIYOTI VAKILLARI XUROSON USLUBIDAGI SHE’RIYATIDA JOY O‘ZGARTIRISH FONETIK HODISASINING XUSUSIYATLARI
DOI:
https://doi.org/10.56292/SJFSU/vol31_iss6/a177Kalit so‘zlar:
xuroson badiiy-ijodiy uslub vakillari, joy o‘zgartirish, fonetika, so‘ z (a, o, u, o‘, e, y, h, y, sh, (ё-yo).Annotatsiya
Maqolada tojik-fors adabiyoti vakillari xuroson uslubidagi she’riyatida joy o‘zgartirish fonetik o‘zgarishlarning muhim xususiyatlari yoritilgan. Tojik tili qadim tarixiy davrlarni boshidan o‘tkazib, Somoniylar davrida mukammal shakllanib bo‘lgan. Tojik-fors adabiyoti vakillari xuroson uslubidagi she’riyatining tahlil qilish natijasida shu ma’lum bo‘ldiki, ushbu uslubdagi she’riyatda joy o‘zgartirish fonetik o‘zgarish hodisasiga uchratgan so‘zlarning ba’zisi hozirgi adabiy tojik tilida ham davom etgan. A, o, u, o‘, e, y, h, sh, y (ё-yo) kabi harflar ushbu davr she’riyatida ko‘proq joy o‘zgartirish fonetik hodisasiga o‘chratgan. Joy o‘zgarishi asosan fonetik hodisa bo‘lsa ham, biroq uslub, morfologiya va shoirlar she’riyatining ta’sirchan bo‘lishiga ham ta’sir etilgan. Shu bilan birga, joy o‘zgartirish bo‘lgan ba’zi harflarning vositasida qadimgi tojikiy-dariy tilining shakllanishi, uning umumiy uslubining avvalgi holati va ba’zi bir shevalari to‘grisida xabardor bo‘lamiz. Shularning barobarida, aynan joy o‘zgartirish fonetik hodisasi natijasida, shoirlar tomonidan ba’zi so‘zlarning fonetik sinonimlari paydo bo‘lgan va xuroson badiiy ijodiy uslub vakillari she’riyatining fayz-barakati bilan, bugungacha tojik adabiy tilining lug‘at tarkibida qolgan.
Adabiyotlar
1.Ашъори ҳамасрони Рӯдакӣ (таҳти таҳрири Абдулғанӣ Мирзоев). – Сталинобод: Нашриёти давлатии Тоҷикистон, 1958. –407 с.
2.Ашъори ҳамасрони Рӯдакӣ (Таҳияи матн ва луғату тавзеҳот аз Худоӣ Шарифов ва Абдушукур Абдусатторов) // Ахтарони адаб, ҷилди 2. –Душанбе: Адиб, 2007. –480 с.
3.Донишномаи Рӯдакӣ. – Душанбе, ҷилди 1. – 2008. –592 с.
4.Қосимӣ З. Сабки адабӣ аз дидгоҳи забоншиносӣ / З. Қосимӣ, – Теҳрон, интишороти Амири Кабир – 2014. –277 с.
5.Қосимова М. Н. Мухтасар оид ба истилоҳоти забоншиносии пешини тоҷик / М. Н. Қосимова. – Душанбе, 2003. –113 с.
6.Қосимова М. Н. Таърихи забони адабии тоҷик (асрҳои 9-10). Ҷилди 1 / М. Н. Қосимова. –Душанбе, 2012. – 568 с.
7.Маликушшуаро Баҳор. Сабкшиносӣ ё таърихи татаввури насри форсӣ / Баҳор Маликушшуаро. –Душанбе: Бухоро, 2012. –570 с.
8. Муртозоев Х. Вижагиҳои ифодаи хушоҳангӣ дар ашъори шоирони сабки хуросонӣ / Х. Муртозоев // Паёми ДМТ, № 1. – Душанбе, 2020. –С. 184-188.
9. Муртозоев Х. Вижагиҳои савтӣ ва услубии ҳодисаи афзоиш дар ашъори
намояндагони сабки хуросонии адабиёти тоҷику форс. Маҷаллаи илмии донишгоҳи давлатии Фарғона (FarDU Ilmiy xabarlar. “Ijtimoiy gumanitar fanlar” №6/2024). Фарғона – 2024, 482 с. (сафҳаҳои 374-383).
10. Мухторӣ Қ. Хусусиятҳои луғавию услубии ашъори Рӯдакӣ / Қ. Мухторӣ. –Душанбе: Деваштич, 2006. –130 с.
11. Мухторов З. М. Таърихи забони тоҷикӣ / З. М. Мухторов. –Душанбе: Ҳумо, 2003. –152 с.
12. Муҳаммадҳусайни Бурҳон. Бурҳони қотеъ / Бурҳон Муҳаммадҳусайни. – Душанбе: Адиб, ҷилди 1, 1993. –416 с.
13. Робиаи Балхӣ. ... Дарёи каронанопадид (маҷмӯаи ашъори боқимондаи Робиаи Балхӣ) (Таҳиягарон, муаллифони сарсухан ва муҳаррирони масъул: Анзурати Маликзод, Шамсиддин Муҳаммадиев). – Душанбе: ТҶБ “Истиқбол”, 2010. –80 с.
14. Саймиддинов Д. Вожашиносии забони форсии миёна / Д. Саймиддинов. – Душанбе, Пайванд, 2001. – 310 с.
15. Саломов М. Вижагиҳои савтӣ, маъноӣ ва маҷозию фразеологии забони шеъри тоҷикӣ / М. Саломов. –Душанбе: Пойтахт, 2017. –266 с.
16. Холиқзода Ш. Абӯшакури Балхӣ ва осори ӯ / Ш. Холиқзода. – Душанбе, 2013. –112 с.
17. Хаскашев Т. Н. Фонетикаи забони адабии тоҷик / Т. Н. Хаскашев. –Душанбе: Маориф, 1989. –407 с.
18. Хоҷаев Д. Донишномаи мухтасари таърихи афкори забоншиносии тоҷик / Д. Хоҷаев. –Душанбе, 2017. –303 с.
19. Шамисо, С. Сабкшиносии шеър / С. Шамисо, чопи нӯҳум, –Теҳрон, интишороти Фирдавс, 1382, – 323с.
Yuklab olishlar
Nashr etilgan
Son
Bo‘lim
Litsenziya
Mualliflik huquqi (c) 2025 Scientific journal of the Fergana State University
Ushbu ish Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 Xalqaro litsenziyasi ostida litsenziyalangan.
Qanday iqtibos keltirish
