O'zaro baholash jarayoni

Tahrir va rецenziyalash jarayoni
Farg‘ona davlat universiteti Ilmiy jurnali (SJFSU) ga taqdim etilgan barcha ilmiy maqolalar tahririy tanlovdan o‘tadi va tashqi rецenziyadan o‘tadi. Rецenziyalash mustaqil ekspertlarga ishni baholashga va chop etiladigan tadqiqotlarning sifatini, ishonchliligini va originalligini ta’minlashga imkon beradi.

Rеtsenziyalash modeli
SJFSU bir tomonlama (single-blind) rеtsenziyalash tizimidan foydalanadi. Bu modelda tahririyat va rеtsenzentlar mualliflarni biladi, ammo mualliflar rецenzentlarni bilmaydi. Rеtsenzentlarning shaxsiyati ham bir-biriga oshkor qilinmaydi.

1. Dastlabki tahririy baholash

Texnik tekshiruv
Maqola topshirilgandan so‘ng tahririyat tomonidan quyidagilar tekshiriladi:
• Barcha zarur fayllar va metadata mavjudligi
• Maqola jurnaldagi talablar bilan mosligi
• Etika qoidalariga rioya qilinishi (ilmiy halollik, ruxsatlar)
• Jurnalning maqsad va yo‘nalishlariga mosligi

Maqolalar mavzu bo‘yicha aniq cheklovdan chiqsa, past sifatli yoki asosiy etik va texnik talablarni bajarmasa, tashqi rеtsentziyalashsiz rad etilishi yoki mualliflarga qaytarilishi mumkin.

Ilmiy tekshiruv
Ilmiy muharrir (bosh muharrir yoki tayinlangan soha muharriri) maqolani originalik, metodologik asos va sohaga potensial hissa nuqtai nazaridan baholaydi. Muharrir quyidagi qarorlarni qabul qilishi mumkin:
• Maqolani tashqi rецenziyaga yuborish
• Izoh yoki texnik tuzatishlar talab qilish
• Maqolani rad etish

2. Rеtsenzentlarni tanlash va tashqi rеtsenziyalash
   Dastlabki tanlovdan o‘tgan maqolalar uchun:
   Muharrir kamida ikki mustaqil ekspertni taklif qiladi. Rеtsenzentlar tahririyatdan yoki keng ilmiy jamoatchilikdan bo‘lishi mumkin.
   • Rецenzentlar quyidagilarni baholaydi:
   o Ishning originalligi va ahamiyati
   o Metodologiya va tahlilning to‘g‘riligini va oshkoraligini
   o Maqola tarkibi va tuzilishi
   o Iqtiboslarning to‘g‘riligi va adabiyotlardan foydalanish
   o Etika qoidalariga rioya qilish

Rецenzentlar tavsiyanoma bilan yozma hisobot beradi (qabul qilish, kichik tuzatishlar, katta tuzatishlar yoki rad etish). Jurnal rецenzentlar mavjudligi va maqolaning murakkabligini hisobga olgan holda vaqtida rецenziyalarni olishga intiladi.

3. Tahririyat va qayta topshirish
   Muharrir rецenzentlarning anonim hisobotlari va tahririy izohlarni mualliflarga yuboradi
   • Mualliflardan tuzatilgan maqolani rецenzentlarga javob bilan birga taqdim etish so‘raladi
   • Tuzatilgan maqolalar qayta rецenziyalashga yoki tahririyat tomonidan baholanadi
4. Tahririy qarorlar
   Bosh muharrir yoki tayinlangan akademik muharrir har bir maqola bo‘yicha yakuniy qarorni qabul qiladi. Jarayon davomida muharrir:
   Maqolani qabul qilishi mumkin
   • Kichik tuzatishlar so‘rashi mumkin
   • Katta tuzatishlar so‘rashi mumkin
   • Maqolani rad etishi mumkin
   • Mualliflardan yangi maqola sifatida qayta topshirishni so‘rashi mumkin

Qarorlar rецenzentlarning hisobotlari, muallif javoblari va maqolaning sifati va ahamiyati asosida qabul qilinadi.

5. Maxfiylik
   Rецenziyalash jarayoni qat’iy maxfiy:
   Maqolalar, rецenzent hisobotlari va barcha yozishmalar maxfiy hisoblanadi
   • Rецenzentlar maqolani ruxsatsiz tarqatmasligi yoki muhokama qilmasligi kerak
   • Rецenziyalash davomida olingan ma’lumot shaxsiy manfaat yoki boshqa kishilarga zarar yetkazish uchun ishlatilmaydi
   • Rецenziyalash tugagach, rецenzentlar fayllarni o‘chirishi yoki xavfsiz saqlashi kerak
6. Qiziqishlar to‘qnashuvi
   Rецenzentlar va muharrirlar maqolalarni ob’yektiv baholashi shart:
   Agar rецenzent:
   o Mualliflar bilan yaqinda yoki hozir hamkorlik qilgan bo‘lsa
   o Mualliflar bilan bir bo‘lim yoki muassasada ishlasa
   o Shaxsiy, professional yoki moliyaviy manfaatlar bahoga ta’sir qilsa
   o Har qanday sabab bilan ob’yektiv baho bera olmasa
   ularga rad etish tavsiya qilinadi
   • Agar to‘qnashuv rецenziyalashdan keyin aniqlansa, rецenzent darhol muharrirga xabar berishi va kerak bo‘lsa rad etishi kerak

Agar maqola SJFSU muharriri tomonidan topshirilsa, u mustaqil muharrir tomonidan ko‘riladi va muallif-muharrir qaror qabul qilish jarayonidan to‘liq chiqariladi. Bunday maqolalar rецenziyalash standartlariga rioya qiladi.

7. Maxsus sonlar
   Vaqti-vaqti bilan SJFSU ma’lum mavzular yoki konferensiya materiallari bo‘yicha maxsus sonlar chop etadi.
   Maxsus sonlar bosh muharrir va tahririyat bilan birga tayinlangan taklif qilingan muharrirlar tomonidan boshqariladi
   • Taklif qilingan muharrirlar maxsus son maqolalarini rецenziyalash va tahririy va etik standartlarga rioya qilish uchun javobgar
   • Maxsus son maqolalari dastlabki tekshiruv va rецenzent tanlovi orqali o‘tkaziladi
   • Agar taklif qilingan muharrir maxsus son maqolasi muallifi bo‘lsa, u mustaqil muharrir tomonidan ko‘riladi
8. Apellyatsiya va shikoyatlar
   Agar muallif rецenziyalash yoki tahririyat jarayonida jiddiy xatolik yuz bergan deb hisoblasa, asosli apellyatsiya yuborishi mumkin. Apellyatsiya bosh muharrir tomonidan ko‘riladi va kerak bo‘lsa qo‘shimcha mustaqil ekspertlar jalb qilinadi. Qarorlar yakuniy hisoblanadi.