FARGʻONA VODIYSI SUV HAVZALARIDA ISKANDARIA KUSCHAKEWITSCHI (HERZENSTEIN, 1890)NING TARQALISHI VA GEOAXBOROT MAʼLUMOTLARI

Xalimov Sharofiddin Axadjon oʻgʻli; Sheraliyev Baxtiyor Maxmutali o‘g‘li

doi:10.56292/SJFSU/vol31_iss6/a241

Mualliflar

Xalimov Sharofiddin Axadjon oʻgʻli

Fargʻona davlat universiteti ixtiologiya ixtisosligi tayanch doktoranti

https://orcid.org/0009-0000-8422-9432
Sheraliyev Baxtiyor Maxmutali o‘g‘li

Fargʻona davlat universiteti zoologiya va umumiy biologiya kafedrasi dotsenti, b.f.f.d. (PhD)

https://orcid.org/0000-0003-3966-7403

DOI:

https://doi.org/10.56292/SJFSU/vol31_iss6/a241

Kalit so‘zlar:

: chuchuk suv baliqlari, endemik turlar, populyatsiya, geoaxborot, Fargʻona vodiysi, yalangbaliqlar, Sirdaryo havzasi.

Annotatsiya

Iskandaria kuschakewitschi ning Farg‘ona vodiysidagi bir qator suv havzalarida uchrashi qayd etildi hamda tarqalish arealining geografik xaritasi ishlab chiqildi. Xususan, Qoradaryoning bir nechta nuqtalarida, shuningdek, bir qancha kichik soy va daryolar, jumladan, Andijon viloyatida Tentaksoy, Shahrixonsoy, Namangan viloyatida Chortoqsoy, Chodaksoy, Farg‘ona viloyatida Oltiariqsoy, Marg‘ilonsoy, Isfayramsoy hamda Katta Farg‘ona kanali va ayrim kollektor suvlarida yangi uchrash nuqtalari aniqlandi. Shu asosida, mazkur tadqiqot davomida turning keng ko‘lamli geoaxborot ma’lumotlari ilk marotaba ishlab chiqildi. Iskandaria kuschakewitschi ning tarqalishi borasidagi taksonomik-geografik mulohazalari olib borildi hamda turning Chirchiq, Dukentsoy va Ohangaron populyatsiyalari taksonomik jihatdan boshqa tur bo‘lishi mumkinligi asoslab berildi.

Mualliflar haqida

Xalimov Sharofiddin Axadjon oʻgʻli, Fargʻona davlat universiteti ixtiologiya ixtisosligi tayanch doktoranti

Fargʻona davlat universiteti ixtiologiya ixtisosligi tayanch doktoranti
Sheraliyev Baxtiyor Maxmutali o‘g‘li, Fargʻona davlat universiteti zoologiya va umumiy biologiya kafedrasi dotsenti, b.f.f.d. (PhD)

Fargʻona davlat universiteti zoologiya va umumiy biologiya kafedrasi dotsenti, b.f.f.d. (PhD)

Adabiyotlar

1. Jarić, I., Lennox, R.J., Kalinkat, G., Cvijanović, G. & Radinger, J. (2019). Susceptibility of European freshwa-ter fish to cli mate change: species profiling based on life-history and environmental characteristics. Glob Change Biol., 25, 448–458.

2. Comte, L. & Grenouillet, G. (2013). Do stream fish track climate change? Assessing distribution shifts in re-cent decades. Ecography, 36, 1236-1246. https://doi.org/10.1111/j.1600-0587.2013.00282.x

3. Angela, H., Arthington, A.H., Dulvy, N.K., Gladstone, W. & Winfield, I.J. (2016). Fish conservation in freshwa-ter and marine realms: status, threats and management. Aquatic Conservation: Marine and Freshwater Ecosystems, 26, 838–857.

4. Piccolroaz, S., Woolway, R.I. & Merchant, C.J. (2020). Global recon struction of twentieth century lake sur-face water temper ature reveals different warming trends depending on the climatic zone. Clim Change, 160, 427–442.

5. Kurbanova, N., Zhanbossinova, A., Kurumbaeva, G., Khassenova, Z., Karasartova, C., Bekboeva, A. & Balykova, A. (2024). Aral Sea: Environmental disaster and its consequences, E3S Web of Conf., 539, 01003. https://doi.org/10.1051/e3sconf/202453901003

6. Kreuzberg, E., Gorelkin, N., Kreuzberg, A., Talskykh, V., Byova, E., Aparin, V., Mirabdullaev, I. & Toryanniko-va, R. (2003). The Promise for Freshwater Biodiversity Conservation in Central Asia: Focus on the Aral Sea Basin. The Conservation and Sustainable Use of Freshwater Resources in West Asia, Central Asia and North Africa, 32.

7. Freyhof, J., Chebanov, M. & Pourkazemi, M. (2022). Acipenser nudiventris (errata version published in 2023). The IUCN Red List of Threatened Species, e.T225A227579266. https://dx.doi.org/10.2305/IUCN.UK.2022-1.RLTS.T225A22 7579266.en

8. van Vliet, M.T.H., Ludwig, F. & Kabat, P. (2013). Global streamflow and thermal habitats of freshwater fishes under climate change. Climatic Change, 121, 739–754. https://doi.org/10.1007/s10584-013-0976-0

9. Sheraliev, B. & Peng, Z. (2021). Triplophysa ferganaensis, a new loach species from Fergana Valley in Central Asia (Teleostei: Nemacheilidae). Journal of Fish Biology, 99(3), 807-817.

10. Sheraliev, B. & Kayumova, Y. (2024). Dzihunia pseudoamudarjensis, a new nemacheilid loach from the Syr Darya drainage (Teleostei: Nemacheilidae). Zootaxa, 5536(1), 185–192.

11. Herzenstein, S.M. (1890). Ichthyologische Bemerkungen aus dem Zoologischen Museum der Kaiserlichen Akademie der Wissenschaften. II. Mélanges Biologiques, tirés du Bulletin physico-mathématique de l'Académie Impériale des Sciences de St. Pétersbourg, 13, 127–141.

12. Prokofiev, A.M. (2009). Problems of the classification and phylogeny of Nemacheiline loaches of the group lacking the preethmoid I (Cypriniformes: Balitoridae: Nemacheilinae). Journal of Ichthyology, 49(10), 874–898.

13. Quvatov, A.Q. (2021). Chirchiq daryosi suv havzalarida tarqalgan Kushakevich yalangbalig‘i (Cypriniformes: Balitoridae)ning morfometrik ko‘rsatkichlari. “O‘zbekiston zoologiya fani: hozirgi zamon muammolari va rivojlanish istiqbollari” III Respublika ilmiy-amaliy konferensiya materiallari, Toshkent, 191–193.

14. Sheraliyev, B.M. (2024). Dukentsoy daryosi ixtiofaunasining hozirgi tur tarkibi. FarDU. Ilmiy xabarlar, 3 (ilova toʻplam), 343–346.

15. Qayumova, Y.Q. & Abduqaxhorova, Ch.Sh. (2023). Iskandaria (Iskandaria, Prokofiev, 2009) urugʻi turlarining Fargʻona vodiysi chuchuk suv havzalari boʻylab tarqalishi. FarDU. Ilmiy xabarlar, 5, 83–86.

16. Turgunova, A.M., Abduqaxhorova, Ch.Sh. & Sheraliyev, B.M. (2024). Katta Fargʻona kanali va Chodaksoyda tarqalgan Kushakevich yalangbaligʻning morfologik xususiyatlari. FarDU. Ilmiy xabarlar, 3 (ilova toʻplam), 612-615.

17. Балтабаев, А. (1971). Ихтиофауна бассейна реки Карадарьи. Автореф. дис. …канд. биол. наук, Ташкент, 1–42.

18. Komilova, D. (2023). Qoradaryo havzasida tarqalgan Iskandaria kuschakewitschi (Herzenstein, 1890)ning morfometrik oʻziga xosligi. “Biologik tadqiqotlarda zamonaviy yondoshuvlarning dolzarb masalalari” Xalqaro ilmiy-amaliy konferensiya materiallari, I qism, Fargʻona, 142–144.

19. Raxmonov, M.M., Azamov, O.S. & Sheraliyev, B.M. (2024). Shohimardonsoy-Margʻilonsoy daryosi ixtiofaunasining (Teleostei: Actinopterygii) yangilangan turlar roʻyxati va muhofaza maqomi. FarDU. Ilmiy xabarlar, 3 (ilova toʻplam), 371–376.

20. Sheraliyev, B.M., Azamov, O.S., Raxmonov, M.M. & Xalimov, Sh.A. (2024). Isfayramsoy daryosi quyi oqimi ixtiofaunasining hozirgi tur tarkibi. FarDU. Ilmiy xabarlar, 3 (ilova toʻplam), 347–352.

21. Mirzaxalilov, M.M. (2023). Shahrixonsoyda tarqalgan Kushakevich yalangbalig‘ining (Iskandaria kuschakewitschi) ba’zi morfobiologik ko‘rsatkichlari. FarDU. Ilmiy xabarlar, 3, 115–118.

22. Турдаков, Ф.А. (1963). Рыбы Киргизии. – Фрунзе: Издательство Академии наук Киргизской ССР, 284 c.

23. Мухамедиев, М. (1982). Ихтиофауна и перспективы рыбохозяйственного использования в связи с ирригatsiонным строительством (на примере бассейна реки Исфайрамсай). Автореф. дис. …канд. биол. наук. Ленинград, 1–18.

24. Qayumova, Y. & Urmonova, D. (2023). Oʻzbekiston eksklavlari – Shohimardon va Soʻx ixtiofaunalarining qiyosiy tahlili. FarDU. Ilmiy xabarlar, 4, 105-109.

25. Atamuratova, M.Sh. (2021). Ohangaron daryosi suv havzalarining ixtiofaunasi. Biologiya fanlari boʻyicha falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi avtoreferati, Тoshkent, 44 b.

26. Турдаков, Ф. А. (1948). К систематике и распространению некоторых видов рода Nemachilus Hasselt (Pisces, Cypriniformes) Киргизии и Средней Азии. Труды Киргизского педагогического института, 1(1, для 1946), 49–59.

27. Kottelat, M. (2012). Conspectus cobitidum: an inventory of the loaches of the world (Teleostei: Cypriniformes: Cobitoidei). The Raffles Bulletin of Zoology, 26, 1-199.