logo
O‘zbekcha

OMMAVIY NUTQDAGI NOTIQNING XARIZMATIK OBRAZI

Mualliflar

  • Гульчехра Давлятова

    Ферганского государственного университета

DOI:

https://doi.org/10.56292/SJFSU/vol31_iss5/a99

Kalit so‘zlar:

O‘zbekcha (lotin alifbosi): nutq xarizmasi, lingvokreativlik, ritorik strategiyalar, kontseptual metafora; freym semantikasi; ethos; logos; pathos

Annotatsiya

Maqolada notiqning ommaviy nutqda xarizmatik obrazni yaratishi va uni qo‘llab-quvvatlashi uchun qo‘llaniladigan lingvokreativ strategiyalar tahlil qilinadi. Empirik asos sifatida ikki rus muallifi — Iosif Brodskiy (Nobel ma’ruzasi parchalari, 1987) va Aleksandr Soljenitsin (Garvard ma’ruzasi “Ikki qutbli dunyo”, 1978) nutqlari o‘rganiladi. Teoretik asosni freym semantikasi (C. Fillmor), konseptual metafora nazariyasi (J. Lakoff, M. Johnson) hamda “yangi ritorika” (H. Perelman, L. Olbrext-Titeka) tashkil etadi. Natijalar bo‘limida aniq gaplarning mikrolingvistik tahlili keltirilib, unda metaforik qayta freyming, paradoksal ta’rif, aforistik siqilish, gradatsiya va deiktik zichlashuv nutqning ethos, logos va pathosini qanday tashkil etishi ko‘rsatiladi. Xarizma “psixologik” emas, balki diskursiv hodisa sifatida — kognitiv va ritorik mexanizmlarning uyg‘un ishlashidan hosil bo‘luvchi effekt sifatida namoyon bo‘lishi asoslab beriladi.

Muallif haqida

  • Гульчехра Давлятова, Ферганского государственного университета

    кандидат педагогических наук, профессор Ферганский государственный университет, кафедры русской филологии

Adabiyotlar

1. Арутюнова Н.Д. Дискурс // Лингвистический энциклопедический словарь / гл. ред. В.Н. Ярцева. — М.: Советская энциклопедия, 1990. — С. 136–137.

2. Бродский И.А. Нобелевская лекция (1987) // Официальный русский текст Нобелевского фонда. — Электронный ресурс. (Доступ подтверждён онлайн) .

3. Карасик В.И. Языковой круг: личность, концепты, дискурс. — Волгоград: Перемена, 2002. — 477 с.

4. Перельман Х., Ольбрехт Тытека Л. Новая риторика. Трактат об аргументatsiи / перевод и комментарии С. Э. Зверев. — СПб.: Алетейя, 2024. — 711 с.

5. Солженицын А.И. Речь в Гарварде «Расколотый мир» (1978) // Русский текст. — Электронный ресурс.

6. Ширяев Е.Н. Культура русской речи: Энциклопедический словарь / отв. ред. Л.К. Граудина, Е.Н. Ширяев. — М.: Academia, 1998. — 384 с. Википедия

7. Lakoff G., Johnson M. Metaphors We Live By / transl. from English by A.N. Baranova, A.V. Morozova; ed. and foreword by A. N. Baranova. — Moscow: URSS, 2004. — 252 p.

8. Fillmore C.J. Frame Semantics // Linguistics in the Morning Calm: Selected Papers from SICOL-1981. — Seoul: Hanshin Publishing Co., 1982. — P. 111–137.

9. Давлятова Г.Н. Лингвокреативные способности оратора как харизматической личности.// Международная научно-практическая конференция «Риторика в мировом пространстве: наука, образование, практика». – Фергана, 2023. – С. 29-34.

10. Давлятова Г.Н. Основы риторики.// Учебник. – Фергана, 2022. – 140 с.

Yuklab olishlar

Nashr etilgan

2026-01-27

Qanday iqtibos keltirish

OMMAVIY NUTQDAGI NOTIQNING XARIZMATIK OBRAZI . (2026). Scientific Journal of the Fergana State University, 31(5), 99. https://doi.org/10.56292/SJFSU/vol31_iss5/a99