OMMAVIY NUTQDAGI NOTIQNING XARIZMATIK OBRAZI
DOI:
https://doi.org/10.56292/SJFSU/vol31_iss5/a99Kalit so‘zlar:
O‘zbekcha (lotin alifbosi): nutq xarizmasi, lingvokreativlik, ritorik strategiyalar, kontseptual metafora; freym semantikasi; ethos; logos; pathosAnnotatsiya
Maqolada notiqning ommaviy nutqda xarizmatik obrazni yaratishi va uni qo‘llab-quvvatlashi uchun qo‘llaniladigan lingvokreativ strategiyalar tahlil qilinadi. Empirik asos sifatida ikki rus muallifi — Iosif Brodskiy (Nobel ma’ruzasi parchalari, 1987) va Aleksandr Soljenitsin (Garvard ma’ruzasi “Ikki qutbli dunyo”, 1978) nutqlari o‘rganiladi. Teoretik asosni freym semantikasi (C. Fillmor), konseptual metafora nazariyasi (J. Lakoff, M. Johnson) hamda “yangi ritorika” (H. Perelman, L. Olbrext-Titeka) tashkil etadi. Natijalar bo‘limida aniq gaplarning mikrolingvistik tahlili keltirilib, unda metaforik qayta freyming, paradoksal ta’rif, aforistik siqilish, gradatsiya va deiktik zichlashuv nutqning ethos, logos va pathosini qanday tashkil etishi ko‘rsatiladi. Xarizma “psixologik” emas, balki diskursiv hodisa sifatida — kognitiv va ritorik mexanizmlarning uyg‘un ishlashidan hosil bo‘luvchi effekt sifatida namoyon bo‘lishi asoslab beriladi.
Adabiyotlar
1. Арутюнова Н.Д. Дискурс // Лингвистический энциклопедический словарь / гл. ред. В.Н. Ярцева. — М.: Советская энциклопедия, 1990. — С. 136–137.
2. Бродский И.А. Нобелевская лекция (1987) // Официальный русский текст Нобелевского фонда. — Электронный ресурс. (Доступ подтверждён онлайн) .
3. Карасик В.И. Языковой круг: личность, концепты, дискурс. — Волгоград: Перемена, 2002. — 477 с.
4. Перельман Х., Ольбрехт Тытека Л. Новая риторика. Трактат об аргументatsiи / перевод и комментарии С. Э. Зверев. — СПб.: Алетейя, 2024. — 711 с.
5. Солженицын А.И. Речь в Гарварде «Расколотый мир» (1978) // Русский текст. — Электронный ресурс.
6. Ширяев Е.Н. Культура русской речи: Энциклопедический словарь / отв. ред. Л.К. Граудина, Е.Н. Ширяев. — М.: Academia, 1998. — 384 с. Википедия
7. Lakoff G., Johnson M. Metaphors We Live By / transl. from English by A.N. Baranova, A.V. Morozova; ed. and foreword by A. N. Baranova. — Moscow: URSS, 2004. — 252 p.
8. Fillmore C.J. Frame Semantics // Linguistics in the Morning Calm: Selected Papers from SICOL-1981. — Seoul: Hanshin Publishing Co., 1982. — P. 111–137.
9. Давлятова Г.Н. Лингвокреативные способности оратора как харизматической личности.// Международная научно-практическая конференция «Риторика в мировом пространстве: наука, образование, практика». – Фергана, 2023. – С. 29-34.
10. Давлятова Г.Н. Основы риторики.// Учебник. – Фергана, 2022. – 140 с.
Yuklab olishlar
Nashr etilgan
Son
Bo‘lim
Litsenziya
Mualliflik huquqi (c) 2025 Научный вестник Ферганский государственный университета

Ushbu ish Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 Xalqaro litsenziyasi ostida litsenziyalangan.
Qanday iqtibos keltirish
Xuddi shu muallif (lar) ning eng ko'p o'qilgan maqolalari
- Гульчехра Давлятова, Шахноза Артыкова, ФУНКЦИОНИРОВАНИЕ ПЛЕОНАСТИЧЕСКИХ ЕДИНИЦ В РИТОРИЧЕСКОЙ РЕЧИ , Scientific journal of the Fergana State University: № 2 (2023): FarDU ilmiy xabarlar jurnali (Ijtimoiy gumanitar fanlar)
- Гульчехра Давлятова , Гулмира Мамаджанова , ФРЕЙМОВОЕ ПРЕДСТАВЛЕНИЕ ЛИНГВОКУЛЬТУРОЛОГИЧЕСКИХ ЕДИНИЦ , Scientific journal of the Fergana State University: № 6 (2024): FarDU ilmiy xabarlari jurnali ILOVA TO'PLAM (Ijtimoiy gumanitar fanlar)
- Гульчехра Давлятова, Хадичахон Хотамова, IDIOMATIK IBORALAR LINGVOKULTUROLOGIYA OLAMIDA IDIOMATIK IBORALAR , Scientific journal of the Fergana State University: № 5 (2025): FarDU. Ilmiy xabarlar jurnali (FILOLOGIYA)