MUSULMON SHARQI MUTAFAKKIRLARI ASARLARINING YEVROPAGA TARQALISH BOSQICHLARI VA GEOGRAFIK YO‘NALISHLARI
DOI:
https://doi.org/10.56292/SJFSU/vol31_iss5/a69Kalit so‘zlar:
Ray, al-Andalus, Qurtuba, Toledo, Oksford, Palermo, arab tili, lotin tili, asarlar, manbalar, tarqalish, geografik yo‘nalish, bosqich, tarjima.Annotatsiya
Maqolada fan tarixida hozirga qadar deyarli e’tibor qaratilmagan masala – musulmon Sharqi olimlari asarlarining o‘rta asrlarda Yevropa bo‘ylab tarqalish bosqichlari va geografik yo‘nalishlarini aniqlash borasida olib borilgan maxsus ilmiy tadqiqotning navbatdagi natijalari bayon qilingan. Arab va lotin tilli manbalarning tahlil natijalari Markaziy Osiyo olimlari asarlarini X – XIII asrlarda Yevropaga asosan 2 ta geografik yo‘nalish orqali kirib borganligidan dalolat bermoqda. Bular, tranzit nuqtasi al-Andalus boʻlgan janubi-gʻarbiy yoʻnalish hamda markazi Sitsiliya boʻlgan janubi-sharqiy yoʻnalishdir. Muallif asosiy e’tirborni birinchi yo‘nalish, al-Andalusga qaratib, ayni mintaqada arab tilidagi asarlarni jamlanishi va Yevropaning ichki hududlari bo‘ylab tarqalishini 3 bosqichda (X, XI asr ikkinchi yarmi, XII – XIII asrlar) kechgan, degan xulosaga kelgan. Maqolada janubi-gʻarbiy, ya’ni al-Andalus yo‘nalishining II va III bosqichlari tahlil etilgan.
Adabiyotlar
1. Algoarizmi Mahumed. Ezich elkauresmi. / tr. Adelarddus Bathensis. – MS. Auct. F. 1. 9. || Bodleian Library, Oxford, UK.
2. Algoarizmi Mahumed. Ezich elkauresmi. / tr. Adelarddus Bathensis. – MS. Savile 22. || Bodleian Library, Oxford, UK.
3. Corpus Islamolatinum. – MS. 1162 || Bibliothèque de l’Arsenal, Paris, France.
4. Merlac D. d. De Naturis Superiorum et Inferiorum. – Arundel MS 377 fols. 88r-103v. || British Library, London, UK.
5. Vita, Commemoratio librorum. –Lat. 14390 s. xiv, fols 223r-v. || Paris, Bibliothèque nationale de France, France.
6. Abbr Ibn. Complementum Libri as-Sila. / Ed. F.Codera-Zaidín. / Biblioteca arabico-hispana. – Tomos 6–7. – Caesaraugustae: Typographia Fratrum Comas, 1888–1889. – 1489 p. (Vol. 1 – 593 p.; Vol. 2 – 896 p.).
7. Andalusī Ṣā’id ibn Aḥmad. Historia de la filosofía y de las ciencias o Libro de las categorías de las naciones (Kitāb Ṭabaqāt al-'Umam) / Eds. E.L.Ruiz, A.M.Lorca. – Madrid: D.L.Trotta, 2000. – 426 p.
8. Alfonso el Sabio. Antologia de las obras: Cantigas de Santa Maria., Prologo., Cantigas profanas., Las siete partidas., Libros de astronomia., Libros de ajedrez, dados y tablas., Una carta y dos testamentos., Primera cronica general., General e grand estoria., El lapidario. / Prologo, seleccion y glosarios de A.G.Solalinde., / Edición de J.Fraud. – Madrid, 1922.
9. Alfonso X el Sabio. General estoria. Primera parte. Tomo I y II / Edición de P.Sánchez-Prieto. – Madrid: Fundación José Antonio de Castro, 2009. – 1590 p.
10. Alfonso X el Sabio. General estoria. Secunda parte. Tomo I y II / Edición de B.A.Cabrejas. – Madrid: Fundación José Antonio de Castro, 2009. – 1747 p.
11. Alfonso X el Sabio. General estoria. Tercera parte. Tomo I y II / Edición de P.Sánchez-Prieto. – Madrid: Fundación José Antonio de Castro, 2009. – 1376 p.
12. Alfonso X el Sabio. General estoria. Cuarta parte. Tomo I y II / Edición de I.F.Ordóñez y R.Orellana. – Madrid: Fundación José Antonio de Castro, 2009. – 1294 p.
13. Alfonso X el Sabio. General estoria. Quinta y Sexta parte. Tomo I y II / Edición de E.Trujillo, B.Almeida y P.Sánchez-Prieto. – Madrid: Fundación José Antonio de Castro, 2009. – 1238 p.
14. Dabb. Ahmad ibn Yahy. Bughyat al-multamis fī tārīkh rijāl ahl al-Andalus. / Ed. F.Codera-Zaidín, J.Ribera. / Biblioteca arabico-hispana. – Tomo 3. – Caesaraugustae: Typographia Fratrum Comas, 1884. – 672 p.
15. Ibn Baškuwāl. Aṣ-ṣila fī ta'rīḫ a'immat al-Andalus. / Ed. F.Codera-Zaidín.
/ Biblioteca arabico-hispana. – Tomo 2. – Maǧrīṭ: Rūḫas, 1882. – 796 p.
16. Petrus Venerabilis. Summa totius haeresis Saracenorum. / In Peter the Venerable and Islam / Ed by J.A.Kritzeck. – Princeton: Princeton University Press, 1964. – P. 115–293.
17. Rada de J.R. Historia de los hechos de España. / Introd., traduc., notas de J.F.Valverde. – Madrid: Alianza editorial, 1989. – 457 p.
18. Rada de J.R. Historia arabum. / Publicaciones de la Universidad de Sevilla: Serie Filosofía y letras. – Sevilla: Salesiana, 1974. – 92 p.
19. Codera-Zaidín F. Biblioteca arabico-hispana. 10 tomus. – Caesaraugustae: Typographia Fratrum Comas, 1882–1895.
20. Codera-Zaidín F. Еstudios críticos de Historia árabe Española. – Madrid : Imprenta Ibérica E. Maestre, 1917. – 457 p.
21. Codera-Zaidín F. Decadencia y Desaparición de los Almorávides en España. Pamplona: Urgoiti Editores, 2004. – 221 p. (Reimpresión).
22. Dozy R. Histoire des Musulmans d’Espagne: jusqu’à la conquete de l’Andalousie par les Almoravides (711-1110). – 4 vols. – Leyde: Brill, 1861. Vol. 1 – 406 p., Vol. 2 – 366 p., Vol. 3 – 384 p., Vol. 1 – 348 p.
23. Mahmudov O.V. O‘rta asr Yevropa tarjima markazlari tarixiga oid arab tilidagi manbalar hamda ularning lotin tilli manbalar bilan qiyosiy tahlili. // «FarDU ilmiy xabarlari» ilmiy jurnali. – Fargʻona: Fargʻona davlat universiteti, 2022. – № 6. – B. 47-52 (– 554 b.).
24. Mahmudov O.V. Musulmon Sharqi mutafakkirlari asarlarining Yevropaga tarqalish bosqichlari va geografik yo‘nalishlari (I bosqich: Bag‘dod → Qurtuba → Rim). «Sharqshunoslik | Востоковедение | Oriental Studies» ilmiy jurnali. – – Toshkent: Toshkent davlat sharqshunoslik universitet, 2025. – № 3. – B. 69-82 (– 127 b.).
25. Watt W.M. The influence of Islam on medieval Europe. (Islamic Surveys 9). – Edinburgh: Edinburgh University Press, 1972. – 128 p.
26. Watt W.M., Cachia P. A History of Islamic Spain. (The new Edinburgh Islamic Surveys). – Edinburgh: Edinburgh University Press, 1996. – 216 p.
27. Бартольд В.В. Сочинения. – Том 6: Работы по истории ислама и Арабского халифата. – Москва: Издательство восточной литературы, 1966. – 770 с.
28. Крачковский И.Ю. Арабская культура в Испании. – Москва: Изд. АН СССР, 1937. – 31 с.
29. Леви-Провансаль Э. Арабская культура в Испании. – Москва: Наука, 1967. – 96 с.
30. Мюллер А. История Ислама. – Т. 4. – Санкт-Петербург: Издание Л.Ф.Пантелъева, 1896. – 281 с.
Yuklab olishlar
Nashr etilgan
Son
Bo‘lim
Litsenziya
Mualliflik huquqi (c) 2025 Scientific journal of the Fergana State University

Ushbu ish Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 Xalqaro litsenziyasi ostida litsenziyalangan.
Qanday iqtibos keltirish
Xuddi shu muallif (lar) ning eng ko'p o'qilgan maqolalari
- , ABOUT THE CONCEPT OF «TRANSLATION CENTERS OF MEDIEVAL EUROPE» AND IT’S SCHOLARLY USE , Scientific journal of the Fergana State University: № 5 (2022): FarDU ilmiy xabarlar jurnali
- Otabek Mahmudov, O‘RTA ASR YEVROPA TARJIMA MARKAZLARI TIZIMIDA ISPANIYA SHAHARLARINING O‘RNI:BARSЕLONA, PAMPLONA, SARAGOSA VA SЕGOVIYA , Scientific journal of the Fergana State University: № 1 (2023): FarDU ilmiy xabarlar jurnali (Ijtimoiy gumanitar fanlar)
- Otabek Mahmudov, “O‘RTA ASR ARABSHUNOSLIK TARJIMA MARKAZLARI”: TUSHUNCHA VA MUOMALAGA KIRITISHNING ILMIY ASOSLARI , Scientific journal of the Fergana State University: № 4 (2025): FarDU ilmiy xabarlari jurnali (Ijtimoy gumanitar fanlar)