SUG‘ORILADIGAN OCH TUSLI BO‘Z TUPROQLARDA ISHQORIY VA ISHQORIY-YER METALLARI GEOKIMYOSI
DOI:
https://doi.org/10.56292/SJFSU/vol31_iss6/a%25pKalit so‘zlar:
och tusli bo‘z tuproq, ishqoriy metallar, ishqoriy-yer metallar, Ca, Na, K, Sr, Ba, Rb, Cs.Annotatsiya
Maqolada Farg‘ona viloyati Quvasoy shahar fermer xo‘jaliklarining sug‘oriladigan och tusli bo‘z tuproqlarida ishqoriy (Na, K, Rb, Cs) va ishqoriy-yer (Ca, Sr, Ba) metallari bo‘yicha geokimyoviy tahlil natijalari yoritildi. Tuproq kesmalari 0–20 sm dan 120–150 sm gacha bo‘lgan chuqurlikkacha qatlamlar bo‘yicha tanlab olindi va laboratoriya sharoitida elementlarning umumiy miqdori aniqlandi. Natijalar Ca ning mutlaq ustunligi, K va Na ning nisbatan barqaror fondi, Rb va Cs ning oz miqdorlari, Sr va Ba ning esa o‘rta darajadagi to‘planishi bilan xarakterlanishini ko‘rsatdi. Elementlarning vertikal taqsimoti kam differensiyalashgan bo‘lib, bu karbonatli ona jinslar, arid-kontinental iqlim va sug‘orish sharoitida cheklangan yuvilish jarayonlari bilan bog‘liq. Olingan natijalar Farg‘ona vodiysi sug‘oriladigan och tusli bo‘z tuproqlari uchun ishqoriy va ishqoriy-yer metallarining fond darajalarini aniqlash hamda ularning agroekologik bahosini berishda muhim ahamiyatga ega.
Adabiyotlar
1. Asylbaev, I. G., & Khabirov, I. K. (2016). The contents of alkali and alkaline earth metals in soils of the southern Cis-Ural region. Eurasian Soil Science, 49(1), 25–34. ResearchGate
2. Kabata-Pendias, A. (2010). Trace Elements in Soils and Plants (4th ed.). CRC Press. dl.icdst.org+2Taylor & Francis+2
3. Alloway, B. J. (Ed.). (2013). Heavy Metals in Soils: Trace Metals and Metalloids in Soils and their Bioavailability (3rd ed.). Springer, Dordrecht. SpringerLink+2ResearchGate+2
4. Hinkley, T. K. (2014). Distribution of alkali and alkaline earth metals in humus and soils: Rb/K, Cs/K, Sr/Ca and Ba/Ca ratios as indicators of geochemical processes. Unpublished doctoral thesis, California Institute of Technology. thesis.library.caltech.edu
5. Farkas, J., et al. (2024). Alkali and alkaline earth metals and elemental cycles in present and past oceans. In: Alkalinity and Elemental Cycles in Present and Past Ocean, Elsevier. OceanRep
6. Kholdarov, D., Yuldashev, G., Mansurov, Sh. S., Kholdarova, M. M., Sotiboldieva, G. T., & Sobirov, A. O. (2024). Saline soils and alkali soils of the Fergana Valley and ways to improve them. Naturalista Campano, 28(2). museonaturalistico.it+1
7. FAO (2002). Annex. Soil types in Uzbekistan. In: National Report on State of Land and Water Resources in Uzbekistan. Food and Agriculture Organization of the United Nations. FAOHome
8. UNESCO (1970). Chemistry of Saline and Alkali Soils of Arid Zones. UNESCO, Paris. unesdoc.unesco.org
9. Kholdarov, D., et al. (2024). Current state of saline soils in the Fergana Valley. E3S Web of Conferences, ICESTE-2024, 03053. e3s-conferences.org
10. Alkaline earth metals in soil. (2022). Environmental Geochemistry (review article, online preprint). ResearchGate
11. Silva, C. M. C. A. C., et al. (2018). Geochemistry and spatial variability of rare earth elements in soils of tropical regions. Revista Brasileira de Ciência do Solo, 42, e0170263. scielo.br
12. Alengebawy, A., Abdelkhalek, S. T., Qureshi, S. R., & Wang, M.-Q. (2021). Heavy metals and pesticides toxicity in agricultural soil and plants: ecotoxicology, health risks and remediation. Saudi Journal of Biological Sciences, 28(3), 1104–1113. PMC+1
13. Sumary, D. P., et al. (2025). Assessment of heavy metals in soil and water from Bahi mining area. PLOS ONE, 20(5), e0325487. PLOS
14. Kabata-Pendias, A., & Mukherjee, A. B. (2007). Trace Elements from Soil to Human. Springer. ndl.ethernet.edu.et+1
Nashr etilgan
Son
Bo‘lim
Litsenziya
Mualliflik huquqi (c) 2026 Scientific journal of the Fergana State University

Ushbu ish Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 Xalqaro litsenziyasi ostida litsenziyalangan.
Qanday iqtibos keltirish
Xuddi shu muallif (lar) ning eng ko'p o'qilgan maqolalari
- Muhammadno'monjon Aktamov, Bobirjon Qo‘chqorov , Murodjon Isag‘aliyev , SUG‘ORILADIGAN O‘TLOQI SAZ TUPROQLARINING AGROKIMYOVIY XUSUSIYATLARI VA MELIORATIV HOLATI , Scientific journal of the Fergana State University: № 6 (2025): FarDU. Ilmiy xabarlar jurnali (Tabiiy fanlar)
- Muhammadno'monjon Aktamov, Murodjon Isag‘aliyev , Ibrohimova Sabohat, Bobirjon Qo‘chqorov , SUG‘ORILADIGAN TIPIK BO‘Z TUPROQLARDA OG‘IR METALLAR GEOKIMYOSINING QUVASOY SEMENT ZAVODI TA’SIRIDA O‘ZGARISHI , Scientific journal of the Fergana State University: № 6 (2025): FarDU. Ilmiy xabarlar jurnali (Tabiiy fanlar)
- Sabohat Ibroximova, Bobirjon Qo‘chqorov , Davronbek Xoldarov, SUG‘ORILADIGAN OCH TUSLI BO‘Z TUPROQLARNING AGROKIMYOVIY XOSSALARI , Scientific journal of the Fergana State University: № 6 (2025): FarDU. Ilmiy xabarlar jurnali (Tabiiy fanlar)