logo
O‘zbekcha

EKOLOGIK KARKASNI SHAKLLANTIRISH: ZAMONAVIY MODELLAR VA AMALIYOT

Mualliflar

DOI:

https://doi.org/10.56292/SJFSU/vol31_iss3/a207

Kalit so‘zlar:

metapopulyatsiya, ekologik tarmoq, geotizim, ekoyo‘lak, muhofaza etiladigan tabiiy hududlar, markaziy yadro, bioxilma-xillik, qarshilik sirti, urbanizatsiya.

Annotatsiya

Ushbu maqolada landshaft yondashuvi asosida ekologik yo‘laklarni modellashtirish tamoyillari ilmiy asosda tahlil qilinadi. Urbanizatsiya, yer resurslaridan jadal foydalanish va tabiiy hududlarning fragmentatsiyasi natijasida yuzaga kelayotgan muammolar kontekstida ekologik tarmoqlar va ularning asosiy komponentlari – markaziy yadro, bufer zona, yashil belbog‘ va ekologik yo‘laklar – o‘zaro bog‘liqlikda ko‘rib chiqiladi. Geotizimlarda modda va energiya oqimini ta'minlovchi, biologik xilma-xillikni saqlovchi va turli xil ekotizim xizmatlarini rag‘batlantiruvchi ekologik yo‘laklar modellashtirish bo‘yicha metodologik yondashuvlar tahlil qilinadi. Jumladan, ekologik manbalarni aniqlash, turlar migratsiyasi uchun qarshilik sirtini baholash, hamda yo‘laklarni shakllantirishning MCR modellariga asoslangan usullari tahlil qilingan. Tadqiqot natijalari landshaftlararo ekologik bog‘lanishlarni ta'minlash va ekologik yo‘laklarni rejalashtirish uchun amaliy ahamiyatga ega.

Mualliflar haqida

  • Olimjon Abdug‘aniyev, Farg‘ona davlat universiteti

    Farg‘ona davlat universiteti, g.f.d., professor

  • Tursunoy Komilova, Farg‘ona davlat universiteti

    Farg‘ona davlat universiteti, mustaqil izlanuvchisi

Adabiyotlar

1. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 11-dekabrdagi «O‘zbekiston respublikasi hududidagi suv ob’ektlarining suvni muhofaza qilish va sanitariya-muhofaza zonalarini belgilash tartibi to‘g‘risidagi nizomni tasdiqlash haqida»gi 981-sonli Qarori. https://lex.uz/docs/4640429.

2. Abdugʻaniyev O.I. Muhofaza etiladigan tabiiy hududlar tizimini takomillashtirish va ulardan foydalanishning geoekologik asoslari (Farg‘ona vodiysi misolida). Monografiya. Fargʻona, 2024-y. 296 b.

3. Abduganiev O.I. Ekologik yo‘laklarning samaradorligini ta’minlashda muhofaza qilinadigan o‘rmonlarning ahamiyati va ularni baholash usullari. // “Barqaror o‘rmonchilik”. II xalqaro ilmiy-amaliy anjumani. Xalqaro ilmiy-amaliy konferensiyasi materiallari. -Toshkent, 2022. -B. 26-31.

4. Пан-Европейская стратегия сохранения биологического и ландшафтного разнообразия (ПЕС). -Н.Новгород: Изд. экол. центра “Дронт”: Изд. Центра охраны дикой природы, 1997. - 77 с.

5. Пономарев А.А. Экологический каркас: анализ понятий / А.А.Пономарев, Э.И.Байбаков, В.А.Рубцов // Ученые записки Казанского университета. Серия: Естественные науки. 2012. – №3. – Т. 154. –С. 228-238.

6. Closset-Kopp, D., Wasof, S., Decocq, G., 2016. Using process-based indicator species to evaluate ecological corridors in fragmented landscapes. Biol. Conserv. 201, 152–159.

7. Ding, G. et al., 2023. Protecting and constructing ecological corridors for biodiversity conservation: A framework that integrates landscape similarity assessment. Appl. Geogr. 160, 103098.

8. Ford, A.T., et al., 2020. Effective corridor width: linking the spatial ecology of wildlife with land use policy. Eur. J. Wildl. Res. 66.

9. Isola, F.; Leone, F.; Zoppi, C., 2022, Ecological corridors and landscape planning: A study to develop a regional network of protected areas in Sardinia (Italy). SUPTM 2022 conference proceedings sciforum‐051853. https://doi.org/10.31428/10317/10482.

10. Jin, L.J., Xu, Q.L., Yi, J.H., Zhong, X.C., 2022. Integrating CVOR-GWLR-Circuit model into construction of ecological security pattern in Yunnan Province, China. Environ. Sci. Pollut. Res. 29, 81520–81545.

11. Li, D., et al., 2023. Spatio-temporal dynamics and influencing factors of ecological security network elements in Yichang, Hubei Province. Acta Ecol. Sin. 43, 6154–6169.

12. Liang, C., Zeng, J., Zhang, R.C., Wang, Q.W., 2022. Connecting urban area with rural hinterland: A stepwise ecological security network construction approach in the urban-rural fringe. Ecol. Ind. 138.

13. Liang, Y.X., et al., 2023. Construction of Ecological Corridors in Karst Areas Based on Ecological Sensitivity and Ecological Service Value. LAND 12.

14. Lin, Q.Y. et al., 2022. Strategies for Restoring and Managing Ecological Corridors of Freshwater Ecosystem. International journal of environmental research and public health 19.

15. Mitchell, M.G.E.; Bennett, E.M.; Gonzalez, A. Linking landscape connectivity and ecosystem service provision: Current knowledge and research gaps. Ecosystems 2013, 16(5), 894‐908.

16. Salviano, I.R., Gardon, F.R., dos Santos, R.F., 2021. Ecological corridors and landscape planning: a model to select priority areas for connectivity maintenance. Landsc. Ecol. 36, 3311–3328.

17. Sieving, K.E., Willson, M.F., De Santo, T.L., 2000. Defning corridor functions for endemic birds in fragmented south-temperate rainforest. Conserv. Biol. 14, 1120–1132.

18. Travers, E., H¨ ardtle, W., Matthies, D., 2021. Corridors as a tool for linking habitats? Shortcomings and perspectives for plant conservation. Journal for Nature Conservation 60.

19. Wang, Y.J., et al., 2022b. Delimitation of ecological corridors in a highly urbanizing region based on circuit theory and MSPA. Ecol. Ind. 142.

20. Xu, Z., et al., 2023. Construction of international important wetland White-headed crane ecological corridor in Chongming Dongtan, China. Ecol. Ind. 149, 110156.

21. Zarnetske PL., et al., (2017). The interplay between landscape structure and biotic interactions. Curr Landsc Ecol Rep 2:12–29.

Yuklab olishlar

Nashr etilgan

2026-01-23

Qanday iqtibos keltirish

EKOLOGIK KARKASNI SHAKLLANTIRISH: ZAMONAVIY MODELLAR VA AMALIYOT. (2026). Scientific Journal of the Fergana State University, 31(3), 207. https://doi.org/10.56292/SJFSU/vol31_iss3/a207

Xuddi shu muallif (lar) ning eng ko'p o'qilgan maqolalari