FARG‘ONA VODIYSI SUV HAVZALARIDA UCHROVCHI YALANGBALIQLARNI TARQALISHI VA MUHOFAZA MASALALARI

Yorqinoy Qayumova; Dilafruz Urmonova

doi:10.56292/SJFSU/vol31_iss3/a204

Авторы

Yorqinoy Qayumova

Fargʻona davlat universiteti

https://orcid.org/0009-0003-5177-6167
Dilafruz Urmonova

Fargʻona davlat universiteti

https://orcid.org/0000-0003-4222-0813

DOI:

https://doi.org/10.56292/SJFSU/vol31_iss3/a204

Ключевые слова:

Farg‘ona vodiysi, suv havzalari, Nemacheilidae, Invaziv turlar, Xalqaro Qizil ro‘yxat, Ekologik muhofaza hududlari.

Аннотация

Mazkur maqolada Farg‘ona vodiysidagi ichki suv havzalarida uchraydigan Nemacheilidae oilasiga mansub yalangbaliqlarni muhofaza qilish masalalari o‘rganildi. Vodiyning ichki suv tizimlaridagi baliqlarning ekotizimga moslashganligi va endemik turlarining ahamiyati qayd etilib, tadqiqotlar davomida yangi kashf etilgan turlar, shuningdek, mavjud baliq turlarining ekologik holati va tahdid omillari tahlil qilindi. Yalangbaliqlarni saqlab qolish uchun ekologik muhofaza hududlarini tashkil etish, suv resurslaridan barqaror foydalanish, invaziv turlarni nazorat qilish va ilmiy tadqiqotlarni davom ettirish zarurligi ko‘rsatib o‘tildi. Shuningdek, turlarni muhofaza qilish maqsadida xalqaro va milliy qizil ro‘yxatlarga kiritish va mahalliy aholini jalb etish bo‘yicha takliflar beriladi.

Биографии авторов

Yorqinoy Qayumova, Fargʻona davlat universiteti

Fargʻona davlat universiteti dotsenti, b.f.f.d. (PhD)
Dilafruz Urmonova, Fargʻona davlat universiteti

Fargʻona davlat universiteti katta o‘qituvchisi

Библиографические ссылки

1. Mirabdullaev I.M. va Mullabaev N.R. (2020). O‘zbekiston ihtiofaunasi: taksonomik tarkibi va hozirgi holati. O‘zbek biologiya jurnali, 5, 43–49.

2. Nazarov M.Sh., Mukimov M.K.A., Mirzaxalilov M.M., Gayratova G.I. va Umarov F.A. (2023). Influence of accidentally introduced fish species on the biodiversity of ichthyofauna of reservoirs in the upper reaches of the Syrdarya River basin. Innovations in Sustainable Agricultural Systems, 1, 45–53.

3. Rahmonov Sh. (2020). Farg‘ona vodiysi ichki suv havzalarida baliq turlarini muhofaza qilish muammolari. O‘zbek biologiya jurnali, 1, 100–105.

4. Sheraliev B. va Peng Z. (2021). Triplophysa ferganaensis, a new loach species from Fergana Valley in Central Asia (Teleostei: Nemacheilidae). Journal of Fish Biology, 99(3), 807–817.

5. Sheraliev B., Kayumova Y. va Peng Z. (2022). Triplophysa daryoae, a new nemacheilid loach species (Teleostei: Nemacheilidae) from the Syr Darya River basin, Central Asia. ZooKeys, 1125, 47–67.

6. Sheraliev B. va Kayumova Y. (2024). Dzihunia pseudoamudarjensis, a new nemacheilid loach from the Syr Darya drainage (Teleostei: Nemacheilidae). Zootaxa, 5536(1), 185–192.

7. Балтабаев А. Ихтиофауна бассейна реки Карадарьи. Автореф. дис. …канд. биол. наук. – Ташкент, 1971. – 42 с.

8. Қувватов А.Қ. Ихтиофауна водоёмов бассейна реки Чирчик. Автореф. дисс. ...доктора философии (PhD) по биол. наукам. – Ташкент, 2022. – 46 с.

9. Берг Л.С. Рыбы пресных вод СССР и сопредельных стран. Часть III. – Москва-Ленинград: Издательство Академии наук СССР, 1949. – 926-1382 c.

10. Turgunova A.M., Sheraliyev B.M. Katta Farg‘ona kanali ixtiofaunasining tur tarkibi haqida dastlabki tekshiruv natijalari. Xorazm Ma’mun Akademiyasi Axborotnomasi, 2024-1/1.49 bet.

11. Sheraliyev B.M.Komilova D.I.Qayumova Y.Q. fargʻona vodiysidan barbatula (teleostei: nemacheilidae) urugʻiga mansub baliq turi qayd etildi. 2024. 1-son.17-22.

12. Турдаков Ф.А. Рыбы Киргизии. – Фрунзе: Издательство Академии наук Киргизской ССР, 1963. – 284 c.

13. Аллаяров С., Шералиев Б. Современное состояние видов рыб в бассейне Сурхандарьи // Вестник Хорезмской академии Маъмуна, 2020. – №10, –С. 13-17.

14. The IUCN Red List of Threatened Scpecies - https://www.iucnredlist.org/ (мурожаат этилган сана: 10.05.2025).

15. Кесслер К. Путешествие А.П. Федченко в Туркестан. Рыбы // Изв. о-ва любителей естествозн., антропол. и этнографии, 1874. – №11. – C. 1-63.

16. Kayumova E.K., Urmonova D.E., Begmatov M.R., Nazirov B.B. Length-weight relationship of fish of the altyaryksai river, Uzbekistan., Путь науки Международный научный журнал, № 4 (122), 2024. C.-13.

17. Qayumova Y.,Begmatova M., Oltiariqsoy daryosi ixtiofaunasining zamonaviy taksonomik tahlili. O‘zMU xabarlari//2023. № 3/2. C.-68.

18. Qayumova Y.Q., Abduqaxhorova Ch. Iskandariya (iskandaria prokofiev, 2009) urugʻi turlarining Fargʻona vodiysi chuchuk suv havzalari boʻylab tarqalishi. Fardu. ilmiy xabarlar . № 5/2023. C.-83.