EKOLOGIK KARKAS – JAMIYATNING BARQAROR RIVOJLANISH STRATEGIYASINING ASOSI SIFATIDA
DOI:
https://doi.org/10.56292/SJFSU/vol31_iss4/a153Keywords:
metapopulyatsiya, ekologik tarmoq, transchegara, geotizim, ekoyo‘lak, muhofaza etiladigan tabiiy hududlar, markaziy yadro, bioxilma-xillik, yashil belbog‘, bufer zona.Abstract
Mazkur maqolada ekologik karkas tushunchasi va uning jamiyatning barqaror rivojlanish strategiyasidagi hal qiluvchi o‘rni tahlil qilinadi. Barqaror rivojlanish hozirgi kunda "yashil iqtisodiyot" konsepsiyasi bilan chambarchas bog‘liq bo‘lib, unda tabiiy geotizimlarni muhofaza qilish va qayta tiklash ustuvor vazifa sifatida belgilangan. Ekologik karkas tabiiy muhitning strukturasi va funksiyalarini saqlab qolish, bioxilma-xillikni ta’minlash va atrof-muhit barqarorligini qo‘llab-quvvatlashda markaziy ahamiyatga ega. Shuningdek, “Yevropa Yashil Belbog‘i” va “Pan-Yevropa ekologik tarmog‘i” loyihalari misolida ekologik karkas modellari tahlil qilinadi. Mazkur ekotarmoqlarda tabiat muhofazasi va geotizimlar o‘rtasidagi uzluksizlikni ta’minlash uchun o‘zaro bog‘langan hududlar va ekologik yo‘laklarni tashkil etishga alohida e’tibor qaratilgan. Xalqaro darajada yaratilgan ekologik tarmoqlar global barqaror rivojlanish maqsadlariga erishishda muhim vosita bo‘lib xizmat qilayotganini ko‘rsatmoqda. Shu bilan birga, Xalqaro Tabiatni Muhofaza Qilish Ittifoqi (IUCN) standartlari asosida tabiatni muhofaza qilish tarmoqlari shakllantirish va ularning samarali boshqaruvini ta’minlash usullari ko‘rib chiqilgan. Ekologik karkas nafaqat tabiiy muhitni muhofaza qilish, balki iqtisodiy faoliyat, hududiy rivojlanish va ijtimoiy barqarorlik uchun ham asosiy platforma vazifasini o‘taydi.
References
1. Abdugʻaniyev O.I. Muhofaza etiladigan tabiiy hududlar tizimini takomillashtirish va ulardan foydalanishning geoekologik asoslari (Farg‘ona vodiysi misolida). Monografiya. Fargʻona, 2024-y. 296 b.
2. Мирзеханова З.Г. Обеспечение экологического равновесия – основа устойчивого развития территории // Территория: проблемы экологической стабильности (Амурский район в аспекте эколого-географической экспертизы). –Хабаровск: Дальнаука, 1998. –165 с.
3. Пан-Европейская стратегия сохранения биологического и ландшафтного разнообразия (ПЕС). -Н.Новгород: Изд. экол. центра “Дронт”: Изд. Центра охраны дикой природы, 1997. - 77 с.
4. Пономарев А.А. Экологический каркас: анализ понятий / А.А.Пономарев, Э.И.Байбаков, В.А.Рубцов // Ученые записки Казанского университета. Серия: Естественные науки. 2012. – №3. – Т. 154. –С. 228-238.
5. Саушева О.С. Экологический след современных социально-экономических систем: измерение и тенденции. Научный журнал НИУ ИТМО. Серия Экономика и экологический менеджмент № 3, 2020. 89-97 С.
6. “Kunming-Montreal Global Biodiversity Framework adopted at COP15". XinhuaNet. 19 December 2022. Archived from the original on 19 December 2022. Retrieved 2023-03-29.
7. Ahn, Y.-J., & Juraev, Z. (2023). Green Spaces in Uzbekistan: Historical Heritage and Challenges for Urban Environment. Nature-Based Solutions, 100077. https://doi.org/10.1016/j.nbsj. 2023.100077
8. Biodiversity Finance Policy and Institutional Review in Uzbekistan. Perepada L. and Radjabov T. Tashkent – 2023, 54 pages.
9. CBD (2022a). Decision adopted by the conference of the parties to the convention on biological diversity 15/4. Kunming-montreal global biodiversity framework. https: www.cbd.int/doc/decisions/cop-15/cop-15-dec-04-en.pdf.
10. CBD (2022b). A New Global Framework for Managing Nature through 2030: 1st Detailed Draft Agreement Debuts. Press Release. 2021. Available online: https://archive.ph/mNVcd (accessed on 11 July 2022).
11. Dudley, N., Timmins, H. L., Stolton, S., & Watson, J. E. M. (2024). Effectively Incorporating Small Reserves into National Systems of Protected and Conserved Areas. Diversity, 16(4), 216. mdpi.com DOI: https://doi.org/10.3390/d16040216.
12. Gabbi G. et al. The biocapacity adjusted economic growth. Developing a new indicator. Ecological Indicators 122 (2021). https://doi.org/10.1016/j.ecolind.2020.107318.
13. Gatiso T et al. (2022). Sustainable protected areas: Synergies between biodiversity conservation and socioeconomic development. People and Nature, 4(4), 893–903. https://doi.org/10.1002/pan3.10326
14. Geldmann, J., Manica, A., Burgess, N. D., Coad, L., & Balmford, A. (2019). A global-level assessment of the effectiveness of protected areas at resisting anthropogenic pressures. Proceedings of the National Academy of Sciences, 116(46), 23209–23215. https://doi.org/10.1073/pnas.1908221116.
15. Külvik M., Sepp K., Jagomägi J. and Ü. Mander. 2003. Ecological networks inEstonia – from classical roots to current applications. In – Mander, Ü. and M. AntropEds., Multifunctional Landscapes, Vol. III, Continuity and change. Series: Advancesin Ecological Sciences, Vol 16. WIT Press: Southampton, Boston, -Р. 263-298.
16. Penagos Gaviria, M., Kaszta, Ż., & Farhadinia, M. S. (2022). Structural Connectivity of Asia’s Protected Areas Network: Identifying the Potential of Transboundary Conservation and Cost-Effective Zones. ISPRS International Journal of Geo-Information, 11(7), 408. DOI: https://doi.org/10.3390/ijgi11070408
17. Samarkand strategic plan for migratory species 2024-2032 Adopted by the Conference of the Parties at its 14th Meeting (Samarkand, February 2024).
18. UNEP-WCMC (2018). 2018 United Nations List of Protected Areas. Supplement on protected area management effectiveness. UNEP-WCMC: Cambridge, UK. –40 р.
19. WWF, (2022). Living planet report 2022 – building a nature-positive society. Gland, Switzerland: WWF.
Downloads
Published
Issue
Section
License
Copyright (c) 2025 Scientific journal of the Fergana State University

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
How to Cite
Most read articles by the same author(s)
- , , TIVENESS AND EFFICIENCY OF THE SYSTEM OF PROTECTED NATURAL AREAS , Scientific journal of the Fergana State University: No. 3 (2023): FarDU ilmiy xabarlari jurnali (Aniq va tabiiy fanlar)
- , , CULTURAL LANDSCAPE: GENERAL IDEAS AND CONCEPTS, RESEARCH APPROACHES , Scientific journal of the Fergana State University: No. 6 (2023): FarDU.Ilmiy xabarlar jurnali (Aniq va tabiiy fanlar)
- , , , ASSESSMENT OF REPRESENTATIVENESS AND EFFECTIVENESS OF THE SYSTEM OF PROTECTED NATURAL AREAS , Scientific journal of the Fergana State University: No. 1 (2024): FarDU ilmiy xabarlar jurnali ilova to‘plam (GEOGRAFIYA)
- , , , BASICS OF GEOECOLOGICAL REGULATION OF LAND MANAGEMENT WORK , Scientific journal of the Fergana State University: No. 1 (2024): FarDU ilmiy xabarlar jurnali ilova to‘plam (GEOGRAFIYA)
- , , ECOLOGICAL AND GEOGRAPHICAL ASPECTS OF PROTECTION KEY ORNITHOLOGICAL TERRITORIES , Scientific journal of the Fergana State University: No. 1 (2024): FarDU ilmiy xabarlar jurnali ilova to‘plam (GEOGRAFIYA)
- , THEORETICAL BASIS FOR THE INTEGRATION OF PROTECTED NATURAL AREAS INTO BORDER ZONES , Scientific journal of the Fergana State University: No. 1 (2024): FarDU ilmiy xabarlar jurnali ilova to‘plam (GEOGRAFIYA)
- , METHODS FOR ASSESSING THE REPRESENTATIVENESS AND EFFECTIVENESS OF PROTECTED NATURAL AREAS SYSTEM , Scientific journal of the Fergana State University: No. 6 (2024): FarDU.Ilmiy xabarlar jurnali (Aniq va tabiiy fanlar)
- Isomiddinovich, Dilmurodjon qizi, EKOLOGIK KARKASNI SHAKLLANTIRISH: ZAMONAVIY MODELLAR VA AMALIYOT , Scientific journal of the Fergana State University: No. 3 (2025): FarDU ilmiy xabarlari jurnali (Tabiiy fanlar)