BOYSUN TUMANI ORONIMIK TIZIMIDA ZOONIM KOMPONENTLI ORONIMLAR
DOI:
https://doi.org/10.56292/SJFSU/vol31_iss6/a173Kalit so‘zlar:
Boysun tumani, oronimlar, oronimik tizim, zoonimlar, zoooronimlar, uy hayvonlari, yovvoyi hayvonlar, ornitonimlar, toponimika, lingvistik tahlil.Annotatsiya
Mazkur maqola Boysun tumani oronimik tizimini lingvistik tahlil qilishga bag‘ishlangan bo‘lib, xususan, tarkibida hayvonlar nomlari – zoonim komponenti bo‘lgan oronimlar, ya’ni zoooronimlar tadqiq qilinadi. Misollar asosida ko‘rsatiladiki, bu nomlarning paydo bo‘lishi tabiiy omillar (hayvonlarning yashashi, oronim shaklining hayvonga o‘xshashligi), madaniy-mental xususiyatlar (totemizm, milliy o‘yinlar) hamda mahalliy aholining kuzatuvlari bilan bog‘liq. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, Boysun tumani oronimlarining 10% ini zoonim komponentli oronimlar tashkil etadi. Ular uy hayvonlari (Otguzar, Ayg‘irtepa), yovvoyi hayvonlar (Qoplondara, Tulkixona), qushlar (Laylakxona, G‘ajirqoya) va hasharotlar (Qo‘ng‘izbuloq) nomlariga asoslangan holda to‘rt guruhga tasniflanadi. Tahlil shuni ko‘rsatadiki, tog‘li hudud bo‘lgani sababli yovvoyi hayvonlar nomi bilan bog‘liq zoooronimlar ko‘pchilikni tashkil etadi. Maqolada Otchopar, Do‘ltaxona, Ayg‘irtepa, Xukparida, Tangimush va Ko‘ppak tepa kabi oronimlarning etimologik va semantik izohlari berilgan. Xulosa qilib aytganda, oronimlar tarixiy kodlar bo‘lib, ularni tadqiq qilish tilshunoslik, tarixiy geografiya va etnografiya fanlari uchun katta ahamiyat kasb etadi.
Adabiyotlar
1. Базаров Д.Х. История формирования и развитие зоологичской терминологии узбексого языка. – Тошкент: Фан, 1973. 224 c.
2. Бегимов О.Т. Жанубий Ўзбекистон оронимларининг тарихий-лисоний тадқиқи. Филол фан д-ри. ...дисс. – Самарқанд, 2021. – 300 б.
3. Зарипов Б. Зоонимларнинг бадиий саньат турларини ҳосил қилишдаги иштироки (Алишер Навоий асарлари асосида). Фил.фан.ном. ...дисс.автореф. – Тошкент. 2002. – 21 б.
4. Исходов Ф. “Зарбулмасал” даги қуш номларига доир // Ўзбек тили ва адабиёти, 1973. №1. – Б. 48-50.
5. Кошғарий. Девони луғотит-турк. – Тошкент: ЎзФА. нашриёти, 1960. – 500 б.
6. Нафасов Т. Ўзбек номномаси. – Қaрши: Насаф, 1993. –154 б.
7. Раҳматуллаев Ш. Ўзбек тилининг этимологик луғати. I жилд. – Тошкент: Университет, 2000. – 600 б.
8. Темиров Ш.А. Самарқанд вилояти орониларининг лисоний тадқиқи. Филол.фан.фал.док. ...дисс.автореф. Қарши, 2019. – 51 б.
9. Турсунов С. Сурхондарё вилояти топонимлари. – Тошкент: Алишер Навоий номидаги Ўзбекистон Миллий кутубхонаси нашриёти, 2008. – 149 б.
10. Улоқов Н. Ўзбек тили гидронимларининг тарихий-лисоний тадқиқи. – Тошкент: Фан, 2008. – 58 б.
11. Холмуротов И.О. Жанубий Қорақалпоғистон ойконимлариниг лисоний тадқиқи. Филол.фан. фалсафа.док... дисс.автореф. – Бухоро, 2020. – 45 б.
12. Шоҳ Мурод Шароф. Омонхона мўжизалари. – Тошкент: Абдулла Қодирий номидаги халқ мероси нашриёти, 1996. – 63 б.
13. Қораев С. Ўзбекистон вилояти топонимлари. – Тошкент: Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi, 2005. – Б. 213.
14. Қораев С. Ҳайвонларнинг қадимий номлари. Фан ва турмуш. 1974. №2. – Б. 28.
15. Қувватова М.А. Историко-лингвистическое исследование топонимии нурека и его окрестностей. Автореф. канд.филол.наук. – Душанбе, 2019. – 27 c.
16. Bozorov H. Oʻzbek xalq ertaklarining lingvomadaniy tadqiqi. Filol.fan.b.fals.dok. ...diss. – Termiz, 2023. – 164 b.
17. Hakimov Q.M., Mirkamilov M.T. Toponimika. – Toshkent: Tafakkur avlodi, 2020. – 376 b.
18. Hakimov Q.M., Mirkamilov M.T. Toponimika. – Toshkent: Tafakkur avlodi, 2020. – 376 b.
19. Kilichev B. Onomastika. – Buxoro. 2023. – 180 b.
20. Qorayev S. Toponimika. – Toshkent: Oʻzbekiston faylasuflari milliy jamiyati nashriyoti, 2006. – 320 b.
21. Oʻzbek tilining izohli lugʻati. 2-jild. – Toshkent. Gʻafur Gʻulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, 2023. – 994 b.
22. Oʻzbekiston joy nomlari izohli lugʻati. Birinchi nashr. – Toshkent, 2022. – 624 b.
Yuklab olishlar
Nashr etilgan
Son
Bo‘lim
Litsenziya
Mualliflik huquqi (c) 2025 Scientific journal of the Fergana State University
Ushbu ish Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 Xalqaro litsenziyasi ostida litsenziyalangan.
Qanday iqtibos keltirish
