TUNLAM KAPALAKLARI (LEPIDOPTERA: NOCTUIDAE) OILASINING ADABIYOTLARDA O‘RGANILISHI
DOI:
https://doi.org/10.56292/SJFSU/vol31_iss3/a212Keywords:
Entomologiya, hasharotlar, tangachaqanotlilar, tunlam kapalaklar, Helicoverpa armigera Hbn.Abstract
Ushbu maqolada tunlam kapalaklar oilasi vakillarining dunyo faunasida tur-tarkibi, bioekologiyasi va muhim turlarining tarqalishiga oid ma’lumotlari o‘rganilib, xorijiy ва Respublikamiz miqyosidagi lepidopterologik tadqiqotlar tahlil qilingan. Bu hasharotlar O‘zbekiston mintaqasi faunasida ham alohida ahamiyatga ega bo‘lib, ularning tur tarkibi, hayotiy jarayonlari hamda ekologik xususiyatlarini o‘rganish, shuningdek, alohida turlarning populyatsiyasi dinamikasini barqarorlashtirishga qaratilgan tadqiqotlar adabiyotlar tahlili orqali yoritilgan. Shuningdek, qishloq xo‘jaligi ekinlariga zarar yetkazuvchi tunlam kapalaklar va ularga qarshi kurash choralariga oid ilmiy ma’lumotlar ham keltirilgan.
References
1. Азимов Д.А., Бекузин А.А., Давлетшина А.Г., Кадырова М.К. Насекомые Узбекистана. Под. ред. Азимов Д.А. –Ташкент: Фан, 1993. - 340 с.
2. Бей-Биенко Г.Я., Богданов-Катьков Н.Н., Чигарев Г.А., Щеголев В.Н. Сельскохозяйственная энтомология. Третье издание. Сельхозгиз 1955. 1- 616 с.
3. Бекчанов Х.У. “Фауна чешуекрылых Бадай-Тугайского Государственного заповедника Республики Узбекистан” – Москва: Спутник +, 2011. с 72-75.
4. Бигон М., Харпер Дж., Таунсенд К. Экология. Особи, популяции и сообщества. Мир. 1989. 1- 447 с.
5. Боголюбова А.С. Габробракон (Habrobracon Hebetor Say.) как основной паразит хлопковой совки в Узбекистане и пути повышения его полезной роли: Автореф. дисс. ... канд. биол. наук. – Ташкент, 1998. - 27 с.
6. Васильев В.П. Вредители сельскохозяйственных культур и лесных насаждений. Методы и средства борьбы с вредителями, системы мероприятий по защиты растений. – Киев: Урожай, 1975. Т.3. - 528 с.
7. Васильев И.В. Вредители хлопчатника в Фергане по наблюдениям 1913 года // Труды Бюро по энтомологии Ученого Комитета. СПб., 1914. - №10с. 247.
8. Давлешина А.Г., Аванесова Г.А., Мансуров А.К. Энтомофауна Юго-западного Кызылкума. –Ташкент: Фан. 1979. с.128.
9. Добровольский Б.В. Фенология насекомых. Mосква.Высшая школа, 1969. - 232 с.
10. Eршов Н.Г. Путешествие в Туркестан. Чешуекрылые Lepidoptera // В кн: А.П.Федченко Путешествие в Туркестан. Изв. Имп. о-ва естествознан., антропол. и этногр., 1874. Т. 11. №2. – c.1-128.
11. Кадыров К. Вредоносности озимой совки на внов осваиваемых землях. Зашита растеней. Казахстаню Алмата. Тетис энтомологические исследования. 1971. №9. с.14.
12. Кимсанбаев Х.Х., Жумаев Р.А., Саидов И.Р., Убайдуллаев С.И., Абдурахманова Ж.А. Регулирование количества совки в агробиоценозе значения видов Braconidae // Актуалные проблемы современной науки. Ташкентский государственний аграный университет. 2018. - №2 (99). – c. 95-101.
13. Кожанчиков И. В. Новое в изучении фауны и экологии чешуекрылых Карелского перешейка // Труды ЗИН АН СССР. 1958. - Т. 24. C.1-88.
14. Ламперт К., Холодковский Н. Атлас бабочек и гусениц Европы и отчасти Русско-Азиатских владений. Санкт-Петербург, 1913. - 580 с.
15. Макарова Л.А., Доронина Г.М. Синоптический метод прогноза дальних миграций вредных насекомых. Санкт-Петербург, Гидрометеоиздат, 1994. 198 с.
16. Матов А.Ю., Кононенко В.С. Трофические связи гусениц совкообразных чешуекрылых фауны России (Lepidoptera, Noctuoidea: Nolidae, Yerebidae, Yeuteliidae, Noctuidae). –Владивосток: Дальнаука, 2012. - 346 с.
17. Муминов Б.А. Пищевая предпочитаемость некоторых растений хлопковой совоки. Вопросы биологии, экологии и регуляции численности животных в условиях антропогенного воздействиях. Сб. науч. трудов. Ташкент, 1989. 67 с.
18. Плотников В.И. Насекомые вредящие хозяйственном растениям в Средней Азии. – Ташкент, 1926. - 292 с.
19. Полтавский А.Н.. Мелкие ленточные совки (Noctuidae: Eublemminae: Eublemma) в Ростовской области. Caucasian entomological bull.. Ростов-на-Дону 2006. B. 211-214
20. Рахимов М.Ш. Совки (сем. Noctuidae) антропогенных ландшафтов Хорезмского оазиса (фауна, биология, экология): Автореф. дисс. ... канд. биол. наук. – Ташкент, 1997. - 21 c.
21. Рашидов М.И. Хлопковая совка – вредител томатов и разработка биологических мер борбы c ней: Автореф. дисс. ... канд. биол. наук. –Ташкент, 1985. - 21 с.
22. Семенова А. Климат пустыни Кызылкум. Пастбиша Узбекистана. -Ташкент: Изд. АН УзССР, 1961.с98.
23. Синёв С.Ю. Каталог чешуекрылых (Lepidoptera) России (Второе издание). – Санкт-Петербург: Зоологический институт РАН, 2019. - 448 с.
24. Усков М.В. Суточное и сезонные изменения активности лета разноусых чешуекрылых (Lepidoptera, Macroheterosero) Владимирской области.2000. c1-40
25. Фалькович М.И. (ред.) Чешуекрылые Средней Азии. – Ленинград: АН СССР, 1989. - 146 с.
26. Хоменко В., Головушкин М., Ключко З. Эколого-фаунистическая структура и динамика видового богацтва совок (Lepidoptera, Noctuidae) Даурского заповедника // Вестник зоологии. 2011 - №38 (2). C 63-74.
27. Шамуратов Г.Ш. Основы зашиты полевых культур от вредителей в Каракалпакии. Нукус, 1979. с112-169.
28. Яблоков А.В. Популяционная биология. Москва. Высшая школа, 1987. - 303 с.
29. Яхонтов В.В. Развитие энтомологии в Узбекистане // Защита растений. –Москва, 1967. -№6. – С. 8-9.
30. Abhishek Pareek, B.M. Meena, Sitaram Sharma, M.L. Tetarwal, R.K. Kalyan and B.L. Meena. Impact of Climate Change on Insect Pests and Their Management Strategies.. In book: Climate Change and Sustainable Agriculture Publisher: New India publishing agency. December 2017. –Р. 253-286.
31. Alimuxamedov S.N, Xo‘jaev Sh.T. G‘o‘za zararkunandalari va ularga qarshi kurash (tavsiyanoma). – Toshkent: Mehnat, 1991. - 193 b.
32. Agassiz DJL. The Cypress Tip moth Argyresthia cupressella Walsingham, 1890 (Lepidoptera: Yponomeutidae) new to Britain. 1999. Entomologist’s Gazette 50. –R. 11-16.
33. Aguilar L, Miller JY, Sarto i Monteys V A new lepidopteran family for the European fauna. Shilap Revista de Lepidopterologia 29. 2001.p 86-87.
34. Banziger H. Biological and taxonomic studies on immature and adult fruit-piercing moths in Nepal, with reference to Thailand. Natural History Bulletin Siam Society. 1987. р. 1-17.
35. Battisti A., Stastny M., Netherer S., Robinet C., Schopf A., Roques A., Larsson S. Expansion of geographic range in the pine processionary moth caused by increased winter temperatures. 2005. Ecological Applications. 15 (6). –R. 2084-2096.
36. Bayer MB. “The valvae of the male genitalia in the genera Spodoptera Lepidoptera Noctuidae” South African Journal of Agriculture Sciences. 1960; 3:625-631.
37. Bekchanov X, Bekchanova M “Bioecological properties of Lepidoptera, Noctuoidea species widespread in tollik tugai biocenosis. Norwegian Journal of development of the International Science No 49.2020.
38. Dejan Stojanovic and Srecko Curcic The Diversity of Noctuid Moths (Lepidoptera: Noctuidae) in Serbia Acta zoologica Bulgarica 63 (1), 2011.
39. Dhaliwal G.S, Jindal V. and Dhawan A.K. Insect pest problems and crop losses. Changing trends. Indian Journal of Ecology 37. 2010. P. 1-7.
40. Diffenbaugh N.S., Krupke C.H., White M.A. and Alexander C.E. Global warming presents new challenges for maize pest management. Environment research letter. 2008. P. 1-9.
41. Early.R, Gonzalez-Moreno, Sean T. Murphy .Forecasting the global extent of invasion of the cereal pest Spodoptera frugiperda. NeoBiota.2018. P 25-50.
42. Feizpoor. Sh and Shirvani.A. New Records of Noctuide Moths (Noctuidae, Noctuinae, Xylenini) from Iran. Journal of the Entomological Research Society. 2014. 16 (1), 37–47.
43. Gaelle Le Goff and Ralf Nauen (Edited by). Recent Advances in the Understanding of Molecular Mechanisms of Resistance in Noctuid Pests. Printed Edition of the Special Issue Published in Insects. 12. 2021. 160 p.
44. Gedrius D., Dalius D., Rièardas K. Six noctuid (Lepidoptera, Noctuidae) species new for the lithuanian fauna Acta Zoologica Lituanica, 2003, Volumen 13, Numerus 3.
45. Gorbunov, P.Yu. Macrolepidoptera of deserts and southern steppes of West Kazakhstan. The fauna review. Ekaterinburg: Lisitsyna. (In Russian).2011.192pp.
46. Hassan, B.H. Hussain. Chemical quality parameters of three oilseeds influenced by both insect infestation and fumigation with phosphine in storage. Egypt. J. Plant Prot. Res. Inst., 2020. 3 (4). –P. 1035-1044.
47. Heckford RJ. Anatrachyntis simplex (Walsingham, 1891) (Lepidoptera: Cosmoptereigidae), an adventive species new to the British Isles and a larval description. 2004. Entomologist’s Gazette 55: –P. 95-101.
48. Hight S.D., Carpenter J.E., Bloem K.A., Bloem S., Pemberton R.W., Stiling P. Expanding geographical range of Cactoblastis cactorum (Lepidoptera: Pyralidae) in North America. 2002. Fla Entomol 85(3): –P. 527-529.
49. Hill M., Baker R., Broad G., Chandler P.J., Copp G.H., Ellis J., Jones D., Hoyland C., Laing I., Longshaw M., Moore N., Parrott D., Pearman D., Preston C., Smith R.M., Waters R. Audit of non-native species in England. English Nature Research Reports № 662: Peterborough: English Nature. –. 2005. P. 81 p
50. Jabborov A.M. Farg‘ona vodiysi ayrim agroцyenozlaridagi muhim hasharotlarning ekologiyasi: Biol. fan. nomz. diss. avtoref. –Toshkent, 1997. - 20 b.
51. Kitching IJ, Rawlins JE, Lepidoptera, Noctuoidea: Systematics and evolution, In N. P. Kristensen (ed.), Hand book of Zoology; W. de Gruyter Publisher, Berlin. 1998; 1:355-401.
52. Kononenko V.S. Noctuidae: Cuculliinae – Noctuinae, part (Lepidoptera). – Noctuoidea Sibiricae. Part 3. Proceedings of the Museum Witt Munich 5:, Munich – Vilnius 2016. 1–500
53. Mohyuddin AI. Review of biological control in Pakistan. Proc. 2nd Pakistan Congress of Zoology, 1981, 31-79.
54. Muddasar, Venkateshalu, Y.K. Kotikal, P.R. Shashan, Suvarna Patil and T.B. Allolli Diversity of noctuid moths associated with major vegetable crops in Karnataka Department of Entomology, College of Horticulture, Bagalkot, University of orticultural Sciences, Bagalkot. Karnataka, India. 2017. 187-192
55. Muddasar and Venkateshalu Taxonomic description of the genus Spodoptera (Lepidoptera: Noctuidae) from Karnataka. Journal of entomology and zoology studies. b 1854-1858 Karnataka, India. 2017
56. Muhammad Baloch, Jingyu Fan, Muhammad Hasib and Runzhi Zhan. Insects 2020, 11, 172.
57. Muminov B.A. Raximov M.Sh. «Sariq chiziqli tunlam (Mythimna vitellina) rivojlanishini o‘rganish».ToshDu yosh olimlari va talabalari ilmiy maqolalar to‘plami. Tashkent 1997, №1, b 80-83.
58. Peter Huemer & Melania Massaro. New records of Lepidoptera (Geometridae, Notodontidae, Erebidae, Nolidae, Noctuidae) for the province of Bergamo (Italy). Part I. Rivista del Museo Civico di Scienze Naturali “Enrico Caffi”. Bergamo, 2021. Vol. 34. –P. 35-40.
59. Ragonot, E.L. Diagnoses d’espèces nouvelles de Phycitidae d’Europe et des Pays limitrophes. Annales de la Société Entomologique de France, 1887. Series 6, 7 (3). –P. 225-260.
60. Ramesh R., Shanthi M., Gunasekaran A., New Invasive Insect Pest, American Fall Armyworm, Spodoptera Frugiperda J.e. Smith (Noctuidae: Lepidoptera) Infestation in Maize in Pudukkottai District, Tamil Nadu. Conference: International conference on global perspectives in crop protection for food security, december 8-10, 2021. At: TNAU Coimbatore. –P. 98-99.
61. Romanovich B.V Pashyenko V.Z., Pashyenko K.V.,., Nagaybakov A.A., Syerbinov V.I., Bog‘, tokzor va sabzovot poliz ekinlarini zararkunanda hamda kasalliklardan himoya qilishga oid spravochnik. O‘zdavnashr: – Toshkent, 1962. - 516 b.
62. Ronkay. L, Yela.G, & Hreblay, M. Hadeninae I (Part)–Noctuidae Europaea 4. Entomological Press. 419pp. 2001.
63. Soderman. G. (ed.) Moth monitoring scheme. A handbook for fieldwork and the data reportin. Helsinki.1994
64. Sulaymonov B.A., Jumayev R.A., Kimsanboyev X.X. O‘simlik bioцyenozda Lepidoptera turkumi vakillari sonini boshqarishda xo‘jayin-parazit muvozanatini shakllanishi (Ilmiy monografiya). O‘zbekiston NMIU. –Toshkent, 2018. –B. 180.
65. Thakur S., Kumar P., Mattu V.K. Taxonomic update and relative abundance studies on some cutworms (Noctudiae) in conifer forests of Himachal Pradesh with brief account of its Wing Venation and Genitalia. Biological Forum – An International Journal. 2013.71-80.
66. Todd L., Poole W. “Keys and illustrations for the armyworm moths of the noctuid genus Spodoptera Guenee from the Western Hemisphere.Annals entomological Society of America.722-738.1980.
67. Volynkin A. “Noctuidae of the Russian Altai (Lepidoptera)” Proceedings of the Tigirek State Natural Reserve. Vol. 5. Barnaul, 2012. 339.
68. Volynkin A.N, Titov S.V. Cernila. Check list of noctuid moths (lepidoptera: noctuidae and erebidae excluding lymantriinae and arctiinae) from the saur mountains (east Kazakhstan and north-east China. Biological Bulletin of Bogdan Chmelnitskiy Melitopol State Pedagogical University, 6 (2), pp. 87–97, 2016.
69. Xo‘jayev Sh.T “Umumiy va qishloq xo‘jalik entomologiyasi hamda uyg‘unlashgan himoya qilish tizimining asoslari” Toshkent-2019 s91.
70. YaxantovV.V “O‘rta Osiyo qishloq xo‘jaligi o‘simliklari zararkunandalari hamda ularga qarshi kurashish” Toshkent:O‘rta va oliy maktab,1962-696 b.
71. Yusupov A.X. Mevali bog‘lar tangachaqanotlilari (Insecta, Lepidoptera) bioekologiyasi va ularning sonini boshqarish: Q/x. fan. dokt. …diss. avtoref. –Toshkent, 2016. - 73 b.
72. Zeng J., Liu Y., Zhang H., Liu J., Jiang Y., Wyckhuys K.A., Wu K. Global warming modifies long-distance migration of an agricultural insect pest. Journal of Pest Science, 2020. Vol. 93(2). –P. 569-581.
73. Zokirov I.I., Xusanov A.K., Yusupova Sh.X. Sabzavot-poliz agrotsenozlarining adventiv fitofaglari (Monografiya). Toshkent, 2020. 112 b.
74. Zokirov I.I. Markaziy Farg‘onaning sabzavot-poliz ekinlari hasharotlari faunasi va ekologiyasi: B. f. d. (DSc) diss.. – Toshkent, 2019. - 313 b.
75. Sharma H.C. Climate Change vis-a-vis Pest Management Conference on National Priorities in Plant Health Management.Tirupati, february 4-5, 2016. -p.17-25.
Downloads
Published
Issue
Section
License
Copyright (c) 2025 Scientific journal of the Fergana State University

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
How to Cite
Most read articles by the same author(s)
- , , , , , LITERATURE REVIEW ON THE IMPACT OF MICROPLASTICS ON HYDROBIOTA ORGANISMS , Scientific journal of the Fergana State University: No. 5 (2024): FarDU.Ilmiy xabarlar jurnali (Aniq va tabiiy fanlar)