Inson ishtirokchilar va hayvonlar ustida o'tkaziladigan tadqiqotlar uchun etik talablar
FarDU Ilmiy Axborotnoma jurnali inson ishtirokchilar va hayvonlar ustida o'tkaziladigan barcha tadqiqotlar eng yuqori etik standartlarga rioya qilishini talab qiladi. Ushbu siyosat xalqaro etik me'yorlar va O'zbekiston Respublikasi qonunchiligiga muvofiq ishlab chiqilgan.
Jurnal Helsinki Deklaratsiyasi, ICMJE talablari, ARRIVE ko'rsatmalari va boshqa xalqaro etik standartlarga rioya qiladi.
Inson ishtirokchilar bilan o'tkaziladigan barcha tadqiqotlar Helsinki Deklaratsiyasi (WMA, 2013) tamoyillariga muvofiq bo'lishi kerak.
Barcha tadqiqotlar tegishli Institutional Review Board (IRB) yoki etika komissiyasi tomonidan tasdiqlangan bo'lishi kerak.
Ishtirokchilardan yozma xabardor rozilik (informed consent) olinishi kerak. Voyaga yetmaganlar uchun ota-onalar yoki qonuniy vakillar roziligi talab qilinadi.
Ishtirokchilarning shaxsiy ma'lumotlari himoyalanishi va tadqiqot natijalarida identifikatsiya qilinmasligi kerak.
Tadqiqot xavf-xatarlari minimallashtirilgan va potensial foyda xavfdan ustun bo'lishi kerak.
Quyidagi guruhlar bilan o'tkaziladigan tadqiqotlar qo'shimcha himoya choralarini talab qiladi:
ICMJE talablariga muvofiq, barcha klinik sinovlar davlat yoki xalqaro registrda ro'yxatga olingan bo'lishi kerak.
Klinik sinov ro'yxatga olish raqami maqolada albatta ko'rsatilishi kerak. Ro'yxatga olinmagan klinik sinovlar haqidagi maqolalar qabul qilinmaydi.
Hayvonlar ustidagi barcha tadqiqotlar 3Rs tamoyiliga rioya qilishi kerak:
Iloji boricha hayvonsiz usullarni qo'llash - in vitro usullar, kompyuter modellari, hujayra kulturalari va boshqalar.
Minimal zarur miqdorda hayvonlardan foydalanish, statistik quvvatni yo'qotmasdan.
Og'riq, stress va noqulayliklarni minimallashtiradigan usullardan foydalanish.
Hayvonlar ustidagi tadqiqotlar haqidagi maqolalar ARRIVE 2.0 ko'rsatmalari (Animal Research: Reporting of In Vivo Experiments) ga muvofiq yozilishi kerak.
Etik tasdiqlash hujjatlari maqola bilan birga yuborilishi kerak.
Tahririyat etik talablarga muvofiqlikni tekshiradi.
Zarur bo'lsa, qo'shimcha hujjatlar yoki tushuntirishlar so'raladi.
Etik tasdiqlash ma'lumotlari nashr etilgan maqolada ko'rsatiladi.
Quyidagi holatlarda etik komissiya tasdiqi talab qilinmasligi mumkin:
Mavjud anonim ma'lumotlardan foydalanadigan tadqiqotlar (etik komissiya ma'qullashi bilan).
Ommaviy bazalardan olingan anonim ma'lumotlar tahlili.
Alohida klinik holatlar (bemorning yozma roziligi bilan).
Istisno hollari ham maqolada aniq tushuntirilishi va asoslanishi kerak. Tahririyat har bir holatni alohida ko'rib chiqadi.
| Tadqiqot turi | Talab qilinadigan hujjatlar |
|---|---|
| Inson ishtirokchilar |
|
| Hayvonlar |
|
| Klinik sinovlar |
|
Etik talablar bo'yicha savollaringiz bo'lsa, biz bilan bog'laning:
Etik talablar bo'yicha savollaringiz bo'lsa, biz bilan bog'laning