NOʻXAT SHIRASI (ACYRTHOSIPHON PISUM) MAVSUMIY POPULYATSIYA DINAMIKASINI GIBRID STOKASTIK DETERMINISTIK MODELLASHTIRISH (Scientific journal of the Fergana State University, 2026)
2018‑yilda Shimoliy Fargʻonaning noʻxat ekin maydonlarida o‘tkazilgan 9 + 12 dekadalik dala kuzatuvlari asosida Acyrthosiphon pisum populyatsiyasining mavsumiy dinamikasi kvadratik deterministik regressiya va Ito tipidagi stokastik differensial tenglamadan iborat gibrid model yordamida tahlil qilindi. Model birinchi va ikkinchi cho‘qqilarni ± 2 kun aniqlikda prognoz qilib, klassik regressiyaga nisbatan RMSE 31 % ga, MAPE 8,5% bandga qisqardi. Tolak formulasi orqali qayta hisoblangan hududiy iqtisodiy zarar chegarasi 3,4 shira · 10 sm novda⁻¹ bo‘lib, amaldagi me’yordan 32 % past. +2 °C harorat ssenariysi cho‘qqini 4 kun oldinroqqa siljishi va dispersiyaning 9 % kengayishini ko‘rsatdi. Natijalar zararkunanda monitoringini raqamlashtirish va uyg‘unlashgan kurash chorasini  optimallashtirishga xizmat qiladi.